Damping Marjı Nasıl Hesaplanır? Normal Değer Kuralı (2026)

Anti-damping tebliği yayımlandığında ithalatçının aklına ilk soru şudur: "Bu oran nereden çıktı?" Cevap, tek bir sayıda gizlidir: damping marjı. Bu rehberde, damping marjının resmî mevzuata göre nasıl hesaplandığını, normal değerin hangi sırayla belirlendiğini ve marjı hiç uygulanamaz hâle getiren %2 ile %3/%7 kurallarını adım adım açıklıyoruz.

1) Damping ve damping marjı nedir?

Damping, bir ürünün ihracatçı ülkedeki normal değerinin altında bir fiyatla Türkiye'ye ihraç edilmesidir. Sadece ihraç fiyatına bakarak bir ürünün dampingli olup olmadığı söylenemez — ucuz fakat dampingsiz ya da pahalı fakat dampingli bir ürün olabilir. Damping, her zaman bir karşılaştırma meselesidir: ihraç fiyatı ile ihracatçı ülkedeki eşdeğer ürünün "normal değeri" (genellikle yerel piyasa fiyatı) arasındaki fark.

Damping marjı = Normal Değer − İhraç Fiyatı

İhraç fiyatı normal değerden düşükse ürün dampingli sayılır; ikisi arasındaki fark damping marjıdır. Marj genellikle ihraç fiyatının yüzdesi olarak ifade edilir (örn. "%23 damping marjı").

Bu hesaplama Türk mevzuatında 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, 99/13482 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve bunların uygulama detaylarını düzenleyen İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik ile yürütülür; bu mevzuat, Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) GATT 1994 Madde VI'yı uygulayan Anti-Damping Anlaşması ile uyumludur.

Damping marjı ile anti-damping vergisi oranı aynı şey değildir. Soruşturmayı yürüten İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu, tespit ettiği damping marjı ile yerli sanayiye verilen zararı gidermeye yetecek "daha düşük vergi kuralı" (lesser duty rule) arasında düşük olanı esas alarak nihai vergi oranını belirleyebilir. Yani tebliğde yayımlanan oran, hesaplanan damping marjından düşük olabilir.

2) Normal değer nasıl belirlenir? (öncelik sırası)

Yönetmelik, normal değerin belirlenmesinde katı bir öncelik sırası öngörür:

1. İhracatçı ülkedeki iç piyasa satış fiyatı — normal ticari işlemler kapsamında, benzer ürün için fiilen ödenen veya ödenecek fiyat. Bu, birincil ve tercih edilen yöntemdir.
2. İç piyasa fiyatı kullanılamıyorsa (aşağıdaki madde 3'te sayılan durumlar), üçüncü bir ülkeye yapılan karşılaştırılabilir ihraç fiyatı.
3. Ya da "oluşturulmuş değer": üretim maliyetine (idari giderler, satış giderleri, genel giderler dahil) makul bir kâr marjı eklenerek bulunan tutar.

Devletin iç piyasa fiyatlarını tayin ettiği veya ticaretin tekelinde olduğu ülkelerden yapılan ithalatta, normal değer bu istisnai durum için farklı yöntemlerle (emsal üçüncü ülkedeki oluşturulmuş değer, benzer ürünün emsal ülke iç piyasa fiyatı, ya da ithalatçı ülkedeki benzer ürünün fiyatı gibi) belirlenebilir; bu, standart soruşturmaların dışında kalan özel bir uygulamadır.

3) İç piyasa fiyatı ne zaman normal değer sayılmaz?

İhracatçı ülkedeki yerel satış fiyatı, aşağıdaki durumlarda karşılaştırma için uygun kabul edilmez ve bir üst maddedeki alternatif yöntemlere geçilir:

• İç piyasadaki satış hacmi ihmal edilebilir veya düşükse — pratikte, ihracatçının Türkiye'ye yaptığı satış hacminin %5'inden az olan iç piyasa satışları yeterli kabul edilmez (daha düşük bir oran, uygun bir karşılaştırma için yeterli büyüklükte olduğu tespit edilirse istisnaen kullanılabilir).
• İhracatçı ülke pazarında özel bir piyasa durumu varsa (örn. fiyatların devlet müdahalesiyle şekillendiği durumlar).
• İç piyasa satışları "normal ticari işlemler" kapsamında değilse — özellikle satışların maliyetin altında yapılmış olması. Birim maliyetin altındaki satışların, iç piyasa satış hacminin %20'sinden fazlasını oluşturması ve bu satışların uzun bir süre boyunca (normal olarak bir yıl, hiçbir şekilde altı aydan az olmamak üzere) yapılmış olması hâlinde bu satışlar "normal ticari işlem" sayılmaz ve normal değer hesabından çıkarılır.

Bu üç eleme kriteri, damping soruşturmalarında ihracatçı savunmasının en çok tartıştığı teknik noktalardır — çünkü hangi satışların "normal ticari işlem" sayılacağı, normal değeri doğrudan değiştirir.

4) İhraç fiyatı nasıl belirlenir?

İhraç fiyatı, kural olarak Türkiye'ye satılan ürün için fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır. Ancak ihracatçı ile ithalatçı arasında ilişki varsa (bağlı şirketler) veya bir tazminat anlaşması söz konusuysa, fiilen faturalanan fiyat güvenilir kabul edilmeyebilir. Bu durumda ihraç fiyatı, ürünün bağımsız bir alıcıya ilk yeniden satış fiyatından hareketle, ithalat ile yeniden satış arasında oluşan tüm maliyetler (gümrük vergisi, nakliye, kâr payı dahil) düşülerek "oluşturulmuş ihraç fiyatı" olarak hesaplanır.

5) Adil karşılaştırma: aynı aşama, aynı zaman, düzeltmeler

Normal değer ile ihraç fiyatı karşılaştırması "adil" olmak zorundadır. Bu, üç şartın birlikte sağlanmasını gerektirir:

• Aynı ticari aşama: karşılaştırma genellikle fabrika çıkışı (ex-factory) aşamasında yapılır.
• Mümkün olduğunca aynı zaman dilimi: soruşturma dönemine ait fiyatlar karşılaştırılır; kur çevrimi gerekiyorsa satış tarihindeki (vadeli satışta vadeli kurdaki) döviz kuru esas alınır.
• Düzeltmeler: satış şartları ve koşulları, vergilendirme farkları, ticari aşama farkı, miktar farkı ve ürünün fiziki özelliklerindeki farklılıklar için karşılaştırılabilirliği etkileyen kalemlerde uyarlama yapılır (örn. iç satışlarda uzun vadeli ödeme, ihraç satışlarında olmayan reklam/teminat gideri gibi kalemler ayrıştırılır).

Bu düzeltmelerin kabul edilebilmesi için, satış ile ilgili maliyet kalemi arasındaki doğrudan ilişkinin belgelenmesi şarttır — soyut bir "farklılık var" iddiası yeterli değildir.

6) Ağırlıklı ortalama mı, işlem bazında mı?

Damping marjı karşılaştırması iki şekilde yapılabilir:

1. Soruşturma dönemi boyunca gerçekleşen tüm işlemlerin ağırlıklı ortalama normal değeri ile aynı dönemdeki ağırlıklı ortalama ihraç fiyatı, veya
2. İşlem bazında normal değer ile işlem bazında ihraç fiyatı, birebir karşılaştırılır.

Satıcının ihraç fiyatları alıcıya, bölgeye veya zaman dilimine göre önemli ölçüde değişiyorsa, ağırlıklı ortalama normal değer ayrı ayrı ihracat işlemlerinin fiyatlarıyla da karşılaştırılabilir — bu, "hedefli damping" (targeted dumping) olarak adlandırılan ve belirli alıcı/dönemlere yoğunlaşan fiyat kırma stratejilerini yakalamaya yönelik bir yöntemdir.

7) %2 kuralı: de minimis marj

Karşılaştırma sonucunda bulunan damping marjı, ihraç fiyatının %2'sinden düşükse, bu "de minimis marj" (ihmal edilebilir marj) kabul edilir. De minimis marj tespit edilen ihracatçı için anti-damping önlemi uygulanamaz — soruşturma o ihracatçı bakımından önlemsiz kapatılır.

Bu eşik, damping marjı hesaplamasının pratikteki en önemli "kırılma noktasıdır": hesaplanan marj %1,8 ile %2,1 arasında çıkan bir dosyada, birkaç onda birlik fark önlem uygulanıp uygulanmayacağını belirler.

8) %3 / %7 kuralı: ihmal edilebilir ithalat hacmi

Damping marjı yeterli olsa bile, ithalat hacmi de bir eşiğe tabidir:

• Belirli bir ülkeden yapılan dampingli ithalatın, ithalatçı ülkenin benzer ürün ithalatının %3'ünden az olduğu tespit edilirse, bu hacim ihmal edilebilir düzeyde kabul edilir ve o ülke için soruşturma açılmaz / önlem uygulanmaz.
• Soruşturma birden fazla ülkeyi kapsıyorsa, ithalat payı tek tek %3'ün altında kalan ülkelerin toplam payı %7'yi geçmiyorsa, bu ülkeler için de aynı istisna geçerlidir.

%2 (de minimis marj) ve %3/%7 (ihmal edilebilir hacim) kuralları birbirinden bağımsız iki filtredir; her ikisi de DTÖ Anti-Damping Anlaşması'ndan Türk mevzuatına aktarılmıştır ve soruşturmanın erken aşamasında ihracatçı/ithalatçı lehine kapanma ihtimali doğurur.

9) Soruşturma nasıl başlar? Yerli sanayi desteği şartı

Anti-damping soruşturması, normal şartlarda yerli üretim dalı tarafından veya yerli üretim dalı adına yapılan yazılı bir başvuru üzerine başlatılır (yetkili makamlar, yeterli delil bulunması hâlinde başvuru olmadan da soruşturma açabilir). Bir başvurunun "yerli üretim dalı adına yapılmış" sayılması için:

• Başvuruyu destekleyen yerli üreticilerin toplam üretimi, başvuruya karşı çıkan yerli üreticilerin toplam üretiminden fazla olmalı,
• Başvuruyu destekleyenlerin toplam üretimi, yerli sanayinin toplam üretiminin en az %25'i olmalıdır.

Başvuruda; başvuru sahibinin kimliği, dampingli olduğu iddia edilen ürünün tanımı ile menşe/ihracatçı ülke bilgisi, ürünün normal değeri ile ihraç fiyatına ilişkin makul olarak temin edilebilir veriler ve ithalatın yerli sanayi üzerindeki etkileri yer almak zorundadır.

10) Soruşturma süreci ve geçici önlem takvimi

DTÖ kuralları gereği bir anti-damping soruşturması normal şartlarda soruşturma açıldıktan itibaren bir yıl içinde, hiçbir şekilde 18 aydan uzun olmamak kaydıyla tamamlanmalıdır. Süreç üç aşamada ilerler: bilgi toplama (soru formları, saha ziyaretleri), bilginin değerlendirilmesi (damping, zarar ve nedensellik bağı tespiti) ve önlem kararı (geçici önlem, nihai vergi, fiyat taahhüdü veya önlemsiz kapatma).

Geçici önlem — geçici vergi veya teminat şeklinde — soruşturmanın başlangıç tarihinden itibaren en az 60 gün geçmeden uygulanamaz. Süresi normal olarak en fazla 4 ay; ticaretin önemli bir yüzdesini temsil eden ihracatçıların talebiyle 6 aya, damping marjından düşük bir verginin zararı gidermeye yetip yetmediğinin incelendiği durumlarda ise 6 ile 9 aya kadar uzatılabilir.

11) Örnek: basitleştirilmiş hesap

Aşağıdaki tablo, yalnızca yöntemi göstermek amacıyla basitleştirilmiş bir örnektir — gerçek bir soruşturmada onlarca satış işlemi ağırlıklı ortalama ile karşılaştırılır:

Bu örnekte marj %2'nin oldukça üzerinde olduğu için de minimis istisnası devreye girmez; ithalat hacminin de %3'ün üzerinde olduğu varsayımıyla, soruşturma zarar ve nedensellik tespiti yapıldıktan sonra önleme bağlanabilir.

12) İthalatçı ve ihracatçı için pratik etkiler

• İthalatçı için damping marjı hesaplaması genellikle kendi kontrolünün dışındadır — hesaplama ihracatçının verileri üzerinden yapılır. İthalatçının yapabileceği, tebliğ yayımlandığında ürün kapsamı ve GTİP eşleşmesini doğru okumak, gerekiyorsa GTİP kodunu doğru tespit etmek ve tebliğe ilgili taraf sıfatıyla görüş bildirmektir.
• İhracatçı için ise soru formuna zamanında ve eksiksiz cevap vermek kritik önemdedir — işbirliği yapmayan ihracatçılara, eldeki bilgilerle (genellikle daha yüksek) bir "mevcut verilere dayalı" marj uygulanabilir.
• Her iki taraf için de damping marjı hesaplamasına itiraz, anti-damping vergisine itiraz sürecinin ayrı ve teknik bir parçasıdır; bireysel marj talebi, nihai gözden geçirme başvurusu veya ara dönem inceleme talebiyle mümkündür.
• Damping marjı hesaplama itirazları; iktisadi analiz, muhasebe kaydı eşleştirmesi ve yabancı dilde soru formu cevaplama gerektirdiğinden, genellikle tek başına yürütülebilecek bir süreç değildir — bu noktada yetkili gümrük müşaviri ve dış ticaret danışmanlığı desteği almak riski azaltır.

13) Yaygın hatalar ve yanlış anlaşılan noktalar

1. "Ucuz satıyorsa dampingdir" varsayımı: Damping, mutlak fiyat düşüklüğü değil, ihracatçının kendi iç piyasasına göre nispi fiyat farkıdır.
2. Damping marjı ile tebliğdeki vergi oranını karıştırmak: Kurul, "daha düşük vergi kuralı" gereği tebliğde damping marjından düşük bir oran belirleyebilir.
3. %2 ve %3/%7 kurallarını aynı kural sanmak: Biri fiyat farkına (marj), diğeri ithalat hacmine bakar; ikisi ayrı ayrı değerlendirilir.
4. İç piyasa fiyatının her zaman geçerli olduğunu varsaymak: Maliyet altı satış oranı ve hacim testleri normal değeri geçersiz kılabilir.
5. Soru formuna cevap vermemenin "sorun olmayacağını" düşünmek: İşbirliği yapılmaması, ihracatçı aleyhine daha yüksek bir marj tespitine yol açabilir.

SSS

Damping marjı kim tarafından hesaplanır? İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu bünyesindeki soruşturma makamı (Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Damping ve Sübvansiyon Araştırma Dairesi), ihracatçılardan ve yerli üreticilerden toplanan verilerle hesaplar.

Damping marjı %2'nin altında çıkarsa ne olur? De minimis marj kabul edilir ve o ihracatçı için anti-damping önlemi uygulanamaz; soruşturma o ihracatçı bakımından önlemsiz sonuçlanır.

İthalatçı, ihracatçının normal değer verilerine erişebilir mi? Hayır; bu veriler genellikle gizli bilgi sayılır. İlgili taraflar, gizli olmayan özetlere erişebilir ve kendi görüşlerini yetkili makamlara sunabilir.

Bir ihracatçının damping marjı sıfır çıkarsa diğer ihracatçılara uygulanan vergiden muaf mı olur? Genellikle her ihracatçı/üretici için ayrı marj hesaplanır; işbirliği yapan ancak ayrı incelenmeyen ihracatçılara işbirliği yapanların ağırlıklı ortalama marjı uygulanabilir, işbirliği yapmayanlara ise mevcut verilere dayalı (genelde daha yüksek) marj uygulanır.

Damping marjı hesaplamasına nasıl itiraz edilir? Yürürlükteki bir önlem için "bireysel damping marjı" incelemesi talep edilebilir; yürürlük süresi dolan önlemler için nihai gözden geçirme, koşul değişikliğinde ara dönem inceleme başvurusu yapılabilir. Detaylar için anti-damping vergisine itiraz rehberimize bakın.

Sübvansiyon marjı da aynı yöntemle mi hesaplanır? Hayır; sübvansiyon, devlet desteğinin miktarına bakar, normal değer-ihraç fiyatı karşılaştırması yapılmaz. Ayrıntı için sübvansiyona karşı telafi edici vergi rehberimizi inceleyin.

Damping marjı hesaplaması her zaman aynı formülle mi yapılır? Formülün mantığı (normal değer − ihraç fiyatı) sabittir, ancak normal değerin hangi yöntemle bulunacağı (iç piyasa, üçüncü ülke, oluşturulmuş değer) ve karşılaştırmanın ağırlıklı ortalama mı işlem bazında mı yapılacağı dosyaya göre değişir.

Aksiyon Listesi

1. Ürününüzle ilgili bir anti-damping tebliği yayımlandığında önce GTİP eşleşmesini ve ürün kapsamını kontrol edin.
2. İhracatçıysanız soru formunu süresi içinde ve eksiksiz doldurun; işbirliğinden kaçınmanın maliyeti daha yüksek bir marj olabilir.
3. İthalatçıysanız hesaplanan marjın de minimis (%2) veya ithalat hacminizin ihmal edilebilir (%3/%7) sınırın altında kalıp kalmadığını dosya bilgilerinden takip edin.
4. Fiyat karşılaştırmasında kullanılan düzeltme taleplerini (nakliye, vade, miktar farkı) belgeyle destekleyin — soyut itiraz kabul görmez.
5. Yürürlükteki bir önlem için bireysel marj revizyonu veya nihai gözden geçirme hakkınız olup olmadığını süre takvimiyle birlikte değerlendirin.
6. Karmaşık hesap ve itiraz süreçlerinde yetkili gümrük müşaviri veya dış ticaret danışmanınızla birlikte hareket edin; danışmanlık desteği için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sonuç

Damping marjı, anti-damping vergisinin "neden bu oran" sorusuna verilen teknik cevaptır. Normal değerin doğru yöntemle belirlenmesi, adil karşılaştırma düzeltmeleri ve %2/%3/%7 eşikleri, bir soruşturmanın sonucunu değiştirebilecek kadar belirleyicidir. İthalatçı ve ihracatçının bu mekanizmayı bilmesi, hem soruşturma sürecinde daha güçlü bir savunma yapabilmesini hem de sonrasında itiraz haklarını doğru zamanda kullanabilmesini sağlar.

Sorumluluk Reddi

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki/mali danışmanlık yerine geçmez. Damping marjı hesaplamaları dosyaya özgü veri ve yönteme bağlı olarak değişir; somut bir soruşturma veya tebliğ ile ilgili karar vermeden önce yetkili gümrük müşaviriniz ve mali müşavirinizle görüşün, güncel mevzuat metnini mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edin.