Gümrüğe Terk ve İmha: İstenmeyen Eşyadan Çıkış Yolları

Bu rehber bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Gümrüğe terk ve imha işlemlerinin uygulama ayrıntıları gümrük idaresine ve eşyanın niteliğine göre değişir. İşlemden önce yetkili gümrük müşavirinizle teyit edin.

Gümrükteki eşyadan vazgeçmek mümkün mü

Her ithalatçı bir gün bu soruyla karşılaşır. Konteyner limana gelmiştir ama sipariş yanlış çıkmıştır, numune kalite beklentisini karşılamamıştır, ürün için gereken belge alınamamıştır ya da alıcı siparişi iptal etmiştir. Eşyayı çekmek istemiyorsanız ve vergi ödemek de istemiyorsanız Gümrük Kanunu'nda üç ayrı yol vardır. Bunlar gümrüğe terk, imha ve yeniden ihracattır.

Üçü de aynı varsayıma dayanır. Eşya henüz serbest dolaşıma girmemiştir, yani ithalat işlemi tamamlanmamıştır. Beyannameniz tescil edilmiş, vergiler ödenmiş ve eşya teslim alınmışsa seçenekler çok daralır. Bu durumda gündeme gelen konu terk değil, kusurlu eşyada vergi iadesidir ve ayrı bir şarta bağlıdır.

Bu rehber üç yolu karşılaştırır, sürelerin nasıl işlediğini gösterir ve hangi durumda hangisinin tercih edilmesi gerektiğini anlatır. Süre aşımı sonucu devreye giren zorunlu tasfiye için gümrükte tasfiye süreci rehberine bakabilirsiniz.

Yasal dayanak

Üç yolun hepsi 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nda düzenlenmiştir. Kanun 27 Ekim 1999'da kabul edilmiş, 4 Kasım 1999 tarihli ve 23866 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. İlgili maddeler şunlardır.

Md. 36/2'ye göre serbest dolaşımda olmayan eşya, gümrük statüsü değişene, serbest bölgeye girene ya da md. 163 ve 164 uyarınca yeniden ihraç veya imha edilene kadar gümrük gözetimi altında kalır. Yani terk, imha ve yeniden ihracat, eşyanın gümrük gözetiminden çıkabileceği üç hukuki çıkış yoludur.

Gümrüğe terk nedir

Md. 164/1'e göre serbest dolaşımda olmayan eşyanın Hazineye hiçbir masraf getirmeyecek şekilde gümrük idaresinin gözetiminde imhası veya gümrüğe terk edilmesi mümkündür. Terk, eşya sahibinin eşya üzerindeki hakkından gümrük idaresi lehine vazgeçmesidir. Eşya devlete geçer ve gümrük idaresi tarafından tasfiye edilir. Md. 177/1-ı bu eşyayı açıkça tasfiye kapsamına alır.

Terkin iki sonucu vardır.

Birincisi vergi sonucudur. Md. 208/d, eşyanın md. 164 uyarınca imha veya terk edilmesini gümrük yükümlülüğünün sona erme hâllerinden biri sayar. Yükümlülük sona erdiği için bu eşya adına ithalat vergisi tahsil edilmez.

İkincisi maliyet sonucudur. Terk kolay görünse de kanun "Hazineye hiçbir masraf getirmeyecek" ifadesini kullanır. Gümrük idaresi terk edilen eşya için ambarlama, elleçleme veya taşıma gideri üstlenmez. Bu giderlerin ve varsa idari para cezalarının bir şekilde eşya sahibi tarafından karşılanması gerekir. Hangi giderin ne zaman nasıl ödeneceği ilgili gümrük idaresinin uygulamasına bağlıdır, bu nedenle terk dilekçesi vermeden önce ardiye ve işlem giderlerini gümrük müşavirinizle hesaplamalısınız.

İmha nedir

İmha, eşyanın gümrük gözetiminde yok edilmesidir. Terkten farkı, eşyanın devlete geçmemesi, sahibi tarafından yok edilmesidir. Masraflar sahibine aittir.

Md. 165 imhanın gümrük idarelerine önceden bildirilmesini şart koşar. Md. 164/2 ise imhadan çıkan artık ve atıkları serbest dolaşımda olmayan eşya gibi değerlendirir. Bu artık ve atıklar, md. 36/2 uyarınca gerekli işlemler tamamlanana kadar gümrük gözetimi altında kalır. Yani eşya imha edildiğinde sorun bitmiş olmaz. Kalan atık için de ayrı bir işlem yapılması gerekebilir.

İmha özellikle şu hâllerde mantıklıdır.

• Ürün bozulmuş, son kullanma tarihini geçirmiş ya da kullanılamaz hâle gelmiştir.
• Eşyanın ithali yasak veya kısıtlıdır ve yeniden ihracı da mümkün değildir.
• Eşyanın değeri, gümrükte bekleme ve yeniden ihraç maliyetinin altındadır.

Yeniden ihracat

Md. 163'e göre serbest dolaşımda olmayan eşya Türkiye Gümrük Bölgesi'nden yeniden ihraç edilebilir. Eşyanın tedarikçiye geri gönderilmesi gerekiyorsa en doğal çözüm budur. Eşyanın değeri korunur ve ithalat vergisi doğmaz.

İki noktaya dikkat edin.

• İhracat için öngörülen ticaret politikası önlemleri yeniden ihraçta da uygulanır. Bu nedenle eşyanın cinsine göre ihracat izni veya belge gerekebilir.
• Md. 165'e göre ticaret politikası önlemleri dahil olmak üzere eşyanın ihracına veya yeniden ihracına ilişkin işlem ve önlemlerin gerektirdiği hâllerde yeniden ihracat yasaklanabilir. Ayrıca Türkiye Gümrük Bölgesi'nde ekonomik etkili bir gümrük rejimine tabi tutulan eşya için yeniden ihraç beyannamesi verilmesi gerekir. Bu beyanname md. 58 ila 71 çerçevesinde düzenlenir.

Üç yolun karşılaştırması

Karar çoğu zaman eşyanın değerine bakılarak verilir. Değeri yüksek bir eşya için yeniden ihracat mantıklıdır. Değeri düşük, bozulmuş ya da önlem nedeniyle geri gönderilemeyen eşya için terk veya imha öne çıkar.

Kusurlu eşya: md. 213 yolu

Beyanname tescil edildikten sonra eşyanın kusurlu olduğu ya da sözleşmeye aykırı çıktığı anlaşılırsa farklı bir hüküm uygulanır. Md. 213'e göre tescil tarihi itibarıyla kusurlu veya sözleşme hükümlerine aykırı olduğu için ithalatçı tarafından kabul edilmeyen eşyanın ithalat vergileri geri verilir veya kaldırılır. Teslimden önce hasar gören eşya da kusurlu sayılır.

Bu yolun şartları şunlardır.

• Eşya, kusurunu tespit için gereken ilk kullanım dışında kullanılmamış olmalıdır.
• Eşya Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç edilmelidir.
• Gümrük idareleri ilgilinin talebi üzerine ihracat yerine imhaya, yeniden ihraç amacıyla transit veya antrepo rejimine tabi tutulmasına ya da serbest bölgeye konulmasına izin verir. Bu işlemlerden birine tabi tutulan eşya serbest dolaşımda olmayan eşya sayılır.
• Vergilerin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde gümrük idaresine başvurulmalıdır. Mücbir sebep hâlinde bu süre uzatılabilir.

Gümrük vergisinin iadesine ilişkin diğer hâller için gümrük vergisinde geri verme ve kaldırma rehberine göz atın.

Süreler: beklemek terk etmekten pahalıdır

Eşyadan vazgeçme kararı genellikle süre baskısı altında verilir. Kanuna göre özet beyan kapsamındaki eşyada gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım için gerekli işlemler denizyolundan gelen eşyada 45 gün, diğer yollardan gelen eşyada 20 gün içinde tamamlanmalıdır (md. 46/2). Bu süreler içinde işlemlere başlanmayan eşya, adli veya idari takibata konu olmaması hâlinde md. 177 ila 180 uyarınca tasfiye edilir (md. 50/1). Süre ayrıntıları için geçici depolama ve özet beyan süreleri rehberine bakabilirsiniz.

Antrepoda bulunan eşya için işlem ve kullanım tayinine ilişkin beyannamenin tescilinden sonra 30 gün içinde işlemler bitirilmezse eşya muayene edilir ve md. 177 ile 180 hükümlerine göre tasfiye edilir (md. 70/2). Antrepo rejimi rehberinde antrepo sürelerini ayrıca bulabilirsiniz.

Süre aşımında eşya kendiliğinden tasfiye yoluna girer. Bu aşamada eşyayı almak isteyen sahip için md. 179 sınırlı bir pencere açar. İhale ilanı yayımlanmadan önce yapılan başvuruda ambarlama, elleçleme ve cezalar yanında eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin yüzde 1'i ödenir. İkinci kez yararlanmak isteyenler için oran yüzde 3'tür. İhale ilanından veya perakende satış kararından sonra ve satıştan önce yapılan başvuruda oran yüzde 10'dur. Md. 179/2'ye göre kapsamdaki bazı eşya türlerinde bu imkândan yararlanılamaz.

Bu nedenle kararı erken vermek hem ardiye giderini hem de tasfiyedeki ek yükü azaltır.

Numune eşyası ve yolcu eşyası

Gümrük laboratuvarında analiz edilen numunede ayrı bir kural işler. Md. 66/5'e göre tahlilden arta kalan numuneler, tahlil sonuçlarının ilgilisine bildirilmesinden sonra bir ay içinde alınmazsa gümrüğe terk edilmiş sayılır. Yani numunenin ihtiyaç dışı olduğuna karar verdiyseniz ayrıca dilekçe yazmanıza gerek kalmaz ama süreyi kaçırırsanız eşya terk edilmiş sayılır.

Yolcunun beyanına aykırı olarak üzerinde çıkan eşyada da vergiler ödenmezse eşya gümrüğe terk edilmiş sayılır (md. 235/3). Bu hüküm ticari ithalattan çok yolcu eşyasını ilgilendirir. Konunun ayrıntıları için yolcu beraberi eşya rehberine bakılabilir.

Pratik karar akışı

1. Eşyanın serbest dolaşıma girip girmediğini kontrol edin. Girmişse md. 213 ve kusurlu eşya yolu dışında seçenek sınırlıdır.
2. Ticaret politikası önlemi nedeniyle yeniden ihracın yasaklanıp yasaklanmadığını gümrük müşavirinizle teyit edin.
3. Kalan süreleri hesaplayın. Özet beyanda 45 veya 20 gün, antrepoda 30 gün işler.
4. Eşyanın değerini, ardiye ve nakliye giderini ve olası idari para cezasını karşılaştırın.
5. Yeniden ihracat mantıklı değilse terk veya imha için gümrük idaresine yazılı başvuru yapın. İmhada md. 165 gereği önceden bildirimi unutmayın.
6. Tedarikçiyle yazışmaları, hasar tespit raporunu ve sözleşmeyi saklayın. Bunlar md. 213 kapsamında vergi iadesi başvurusunda delil olur.

Terk, imha ve yeniden ihracat arasındaki seçim değer, süre ve belge durumuna göre değiştiği için bu tür dosyalarda gümrük müşaviriniz dışında bağımsız bir görüş almak da isteyebilirsiniz. Bu aşamada danışmanlık sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Gümrüğe terk ettiğim eşya için vergi öder miyim? Md. 208/d uyarınca md. 164'e göre imha veya terk edilen eşya için gümrük yükümlülüğü sona erer. Terk edilen eşya adına ithalat vergisi aranmaz. Ardiye gibi giderler ayrıca değerlendirilir.

Terk ile imha arasındaki fark nedir? Terkte eşya devlete geçer ve tasfiye edilir. İmhada eşya gümrük gözetiminde yok edilir ve masraf sahibine aittir.

Eşya serbest dolaşıma girdiyse terk edebilir miyim? Md. 164 serbest dolaşımda olmayan eşyayı kapsar. Beyannamesi işlem görüp eşyası teslim alınmışsa md. 164 yolu açık değildir. Kusurlu eşyada md. 213'e göre vergi iadesi için ihraç veya imha yoluna başvurabilirsiniz.

Yeniden ihracat için özel belge gerekir mi? Md. 163/2'ye göre eşyanın ihracı için öngörülen ticaret politikası önlemleri yeniden ihraç edilecek eşyaya da uygulanır. Bu yüzden eşyanın cinsine göre izin veya belge istenebilir. Ekonomik etkili rejimdeki eşyada ayrıca beyanname gerekir.

Numunemi almazsam ne olur? Tahlil sonucu bildirildikten sonra bir ay içinde alınmayan numune gümrüğe terk edilmiş sayılır (md. 66/5).

Süresi dolan eşyayı sonradan geri alabilir miyim? Tasfiyeye giren eşya için ihale ilanından önce başvuru yapılırsa CIF değerin yüzde 1'i, ikinci başvuruda yüzde 3'ü, ilandan sonra ve satıştan önce yüzde 10'u ile cezalar ve giderler ödenerek talepte bulunulabilir (md. 179). Bu hâlde bazı eşya türleri kapsam dışıdır.

Vergi iadesi için başvuru süresi nedir? Md. 213/4'e göre vergilerin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde gümrük idaresine başvurulmalıdır.

Aksiyon listesi

• Gelen eşyanın kabul edilmeme riski varsa özet beyan tarihinden itibaren 45 veya 20 günlük süreyi takvime işleyin.
• Antrepodaki eşyada 30 günlük işlem süresini ayrıca takip edin.
• Yeniden ihracın önlem veya yasak nedeniyle engellenip engellenmediğini erken sorgulayın.
• Terk, imha ve yeniden ihracat maliyetlerini yazılı olarak karşılaştırın.
• İmha için md. 165 gereği önceden bildirim yapın.
• Kusurlu eşyada hasar raporunu ve tedarikçi yazışmalarını saklayın, vergi iadesi başvurusunu bir yıllık süre içinde yapın.

Sorumluluk Reddi

Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki veya mesleki danışmanlık yerine geçmez. Terk, imha ve yeniden ihracat işlemlerinin ayrıntıları gümrük idaresine, eşyanın cinsine ve dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Kanun maddeleri güncel metinden teyit edilmelidir. Somut bir dosyada işlem yapmadan önce yetkili gümrük müşaviri ve mali müşavirinizin görüşünü alın.