Geçici Depolama: 45 ve 20 Gün Süresi Aşılırsa Ne Olur?

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. Süreler ve usuller somut dosyada gümrük idaresinin işlemine, taşıma şekline ve güncel Gümrük Yönetmeliği hükümlerine göre değişebilir. İşlem yapmadan önce yetkili gümrük müşavirinizle ve mali müşavirinizle teyit edin.

Geçici depolama nedir

Yurt dışından gelen bir konteyner limana indiği anda ithalat tamamlanmış sayılmaz. Eşya önce gümrük gözetimine girer, sonra gümrüğe sunulur. Gümrüğe sunulan eşya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar "geçici depolanan eşya" statüsünde bulunur (4458 sy. K. md. 47). Yani eşya limanda ya da gümrük sahasında beklerken ne ithal edilmiş ne de ihraç edilmiştir, yalnızca gümrüğün gözetiminde durmaktadır.

Bu ara dönemin iki önemli sonucu var. Birincisi, eşya bu sürede gümrük gözetimi altındadır ve gümrük idaresinin izni olmadan konulduğu ilk yerden kaldırılamaz (md. 45/3). İkincisi, bekleme süresiz değildir. Kanun, rejim belirleme işlemleri için net bir takvim koyar ve takvim dolarsa sonuç ağırdır.

Konu, günlük işte demuraj ve antrepo gideriyle birlikte yaşandığı için çoğu ithalatçı süreleri ancak sorun çıktığında öğrenir. Oysa 45 günlük sınır da 20 günlük sınır da eşyanın gümrüğe ulaşmasından değil, özet beyanın verildiği tarihten işlemeye başlar.

Kanunun tanıdığı süreler

Kanunun 46. maddesinin ikinci fıkrası, özet beyan kapsamındaki eşya için iki süre verir.

Bu sürede eşyaya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenmeli ve buna ilişkin işlemler tamamlanmalıdır. Gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanım, pratikte çoğu zaman serbest dolaşıma giriş için gümrük beyannamesinin verilmesidir. Antrepo, transit, geçici ithalat gibi başka bir rejime sevk de aynı kapsama girer.

Üçüncü fıkra bu süreleri esnetebilir. Şartlar gerektirdiğinde yetkili makam süreyi kısaltabilir veya uzatılmasına izin verebilir. Bir sınır da vardır: gerçek ihtiyacı aşan süre uzatımı yapılamaz. Kanun metninde yetkili makam "Müsteşarlık" diye geçer, bu yetkiyi bugün Ticaret Bakanlığı kullanır. Uzatma talebi bir hak değildir ve gerekçe istenir. Dolayısıyla süreyi plan yapmak yerine uzatmaya güvenmek riskli bir tercihtir.

Süre hangi gün başlar

Kanun "özet beyanın verildiği tarihten itibaren" der. Gümrük Yönetmeliği ise özet beyanın eşya sunulmadan önce verildiği durumlarda sürenin sunulma tarihinden başladığını belirtir. Gemi veya uçak birden fazla limana uğruyorsa süre, eşyanın boşaltıldığı gümrük idaresindeki giriş kaydı tarihinden hesaplanır. Transit rejimiyle varış idaresine sunulan eşyada ise süre varış idaresine sunulma tarihinden işler. Yönetmelik hükmünün tam maddesini ve güncel numarasını, işlem günü yürürlükteki metinden teyit etmek gerekir, çünkü Gümrük Yönetmeliği defalarca değiştirilmiştir.

Özet beyanın nasıl verildiği, süresi ve cezası ayrı bir konu. Özet beyan (ENS) rehberimizde ayrıntıları bulabilirsiniz.

Eşya bu sürede nerede ve nasıl durur

Geçici depolanan eşya yalnızca gümrük idarelerinin uygun gördüğü yerlerde ve idarenin belirlediği koşullarda depolanabilir (md. 48/1). Pratikte bu yer, gümrük sahasındaki geçici depolama yeri, liman işletmecisinin sahası veya idarece uygun görülen bir ambar olur. Geçici depolama yerlerinin açılması ve işletilmesi Gümrük Yönetmeliği'nde izne bağlanmıştır ve her yerde eşya bekletilemez.

Teminat

Kanun, gümrük idarelerine geçici depolanan eşya için eşya sahibinden teminat isteme imkânı tanır. Teminatın amacı, eşyanın depolama süresinde gümrük gözetiminden çıkması ya da depolama yükümlülüklerinin ihlali halinde doğabilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamaktır (md. 48/1, atıfla md. 183 ve 184). Teminatın şekli ve çözülmesi için gümrükte teminat rehberimize bakabilirsiniz.

Elleçleme

Geçici depolanan eşya, görünüş ve teknik özellikleri değiştirilmemek koşuluyla aynı durumda muhafazalarını sağlamak üzere yönetmelikle belirlenen elleçlemeye tabi tutulabilir (md. 49). Ambalajı yırtılmış kapların onarılması ya da havalandırma gibi işlemler bu kapsamdadır. Eşyanın niteliğini değiştiren bir işlem, örneğin etiketleme yoluyla ürünü satışa hazır hale getirmek, bu madde altında yapılamaz. Elleçleme gümrük izni ve gözetimiyle yapılır.

İnceleme ve numune alma

Talep üzerine, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmadan önce gümrüğe sunulan eşyanın incelenmesi veya numune alınması için ilgili ve yetkili kişilere izin verilebilir (md. 41). İthalatçı bunu GTİP kararından önce eşyayı görmek, ürün fotoğrafı ve ölçüm yapmak için kullanabilir. Bu işlem beyanname süresini durdurmaz, 45 veya 20 günlük takvim işlemeye devam eder.

Süre dolarsa ne olur

Kanunun 50. maddesinin birinci fıkrası, 46. maddedeki süreler ile 48. maddenin ikinci fıkrasındaki süre içinde kendilerine gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayini için gerekli işlemlere başlanmamış eşyayı hedef alır. Böyle bir eşya, herhangi bir adli veya idari takibata konu olmaması halinde 177-180. maddelere göre tasfiye edilir.

Üç ayrıntı önemlidir.

• Kanun "işlemlerin tamamlanmasını" 46. maddede, "işlemlere başlanmamış olmasını" ise 50. maddede arar. Yani tasfiye yolunun açılması için beyannamenin hiç verilmemiş olması gerekir. Süre içinde işlem başlatılmış ama tamamlanamamışsa durum dosyaya göre değerlendirilir. Bu ayrımı, yazılı gümrük idaresi cevabına dayanmadan kendi lehinize yorumlamayın.
• Tasfiye otomatik bir mahkeme kararı gerektirmez. Eşya, idari yoldan 178. maddedeki yöntemlerle elden çıkarılır. Bunlar ihale, yeniden ihraç amaçlı satış, perakende satış, kamu kuruluşlarına veya vakıf ve derneklere tahsis, imha ve özel yoldur.
• Gümrük idareleri durum belirleninceye kadar eşyayı, eşya sahibinin risk ve hesabına gümrüğün gözetimindeki özel bir yere sevk edebilir (md. 50/2). Bu sevkin masrafı da sahibine aittir.

Tasfiyenin nasıl yürüdüğünü, ihale ve satış biçimlerini, eşyayı geri alma imkânını tasfiye rehberimizde ayrıca anlattık.

Vergi sorumluluğu

Bekleme sırasında depolama yükümlülüklerine uyulmaması da ayrı bir risktir. Kanuna göre, geçici depolamadan doğan yükümlülükleri yerine getirmesi gereken kişiler gümrük vergilerinden sorumludur (md. 183/3-d). Ayrıca ithalat vergilerine tabi eşyanın geçici depolanmasından doğan yükümlülüklerden birinin yerine getirilmemesi ve bunun geçici depolamanın yanlış uygulanması sonucunu yaratması halinde ithalat nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğar (md. 184/1-a). Böyle bir durumda yükümlü, idare tarafından belirlenir ve vergi, ek tahakkuk yoluyla istenir.

İmha

Gümrük idareleri, şartlar gerektirdiği takdirde gümrüğe sunulan eşyayı imha ettirebilir, durumu eşya sahibine bildirir ve imha masraflarını sahibinden tahsil eder (md. 53). Bozulabilir veya saklanması masraflı eşya ise yasal bekleme süresi dolmadan da tasfiye edilebilir (md. 177/1-k).

Yolcu eşyası ve diğer özel durumlar

Yolcu beraberinde getirilip gümrüğe sunulan ve yolcu eşyasına mahsus gümrük ambarına konulan eşyanın orada kalabileceği süre üç aydır (md. 48/2). Bu süre dolarsa eşya md. 177/1-a uyarınca tasfiyeye girer. Yolcu eşyasında ayrıntılar için yolcu beraberi eşya rehberimize bakın.

Daha önce başlamış bir transit rejimi altında gelen eşyada 37 ila 50. madde hükümlerinin bir kısmı uygulanmaz (md. 51). Serbest dolaşımda olmayan eşya transit kapsamında bir yerden başka bir yere taşınarak varış gümrük idaresine sunulursa 41 ila 50. madde hükümleri uygulanır (md. 52, 7190 sayılı Kanunla değişik metin). Kısacası transitle varış idaresine gelen eşya da varışta aynı bekleme düzenine girer.

Gümrük Bölgesinin iki noktası arasında, bölge dışında durmaksızın düzenli bir hava veya deniz seferiyle doğrudan yapılan taşımacılıkta, bölgeyi geçici olarak terk eden eşya için de özet beyan ve ilgili hükümler uygulanmaz (md. 37/4).

Demuraj ve süre ilişkisi

Kanundaki 45 ve 20 gün, gümrük bakımından bir üst sınırdır. Gerçek maliyet bu sınırdan çok önce başlar. Armatör veya hat, konteyner için serbest bekleme süresi tanır ve bu süre sözleşmeyle belirlenir. Sürenin ardından demuraj ve yer kirası işlemeye başlar, bunların üst sınırı ve oranı kanunda değil taşıma sözleşmesinde ve liman tarifesindedir. Yani gümrük süresi dolmadan da yüksek bir gider oluşabilir. Demuraj ve detensiyon rehberimizde bu giderleri azaltmanın yollarını bulabilirsiniz.

Süreyi korumanın yolu

İthalatçı açısından işleyiş şöyle kurulur.

1. Satıcıdan konşimento ve ticari fatura bilgisini gemi yola çıkmadan istemek. Özet beyanı taşıyıcı verir, tarih konşimentoyla uyumlu olmalıdır.
2. Özet beyan tarihini taşıyıcıdan veya gümrük müşavirinden öğrenip takvime yazmak. Süre bu tarihten sayılır.
3. Gümrük beyannamesini 45 veya 20 günün çok önünde hazırlamak. Belge eksiği, GTİP şüphesi ya da izin ve uygunluk belgesi gecikmesi tek başına bu süreyi tüketebilir.
4. İthalat öncesi izin, TAREKS, kontrol belgesi veya ön bildirim gibi şartlar varsa bunları sevkiyat yoldayken tamamlamak.
5. Süre sıkışıyorsa uzatma talebini gerekçesiyle yazılı yapmak. Uzatmanın "gerçek ihtiyacı" aşamayacağını unutmamak.
6. Eşya tasfiye listesine girerse itiraz ve geri alma seçeneklerini gecikmeden değerlendirmek.

Sınır çizgisinde kalan dosyalarda, örneğin GTİP şüphesi nedeniyle beyannameyi veremeyen ya da belge eksiği yüzünden süresi daralan ithalatlarda tek başına karar vermek yerine danışmanlık desteği almak, tasfiye ve ek tahakkuk riskini baştan kapatır.

Aksiyon listesi

• Her sevkiyat için özet beyan tarihini ve 45 veya 20 günlük bitiş tarihini ayrı yazın.
• Beyannameyi mümkünse varıştan önce, en geç eşya gümrüğe sunulduğu hafta hazırlayın.
• Eşyanın bulunduğu geçici depolama yerini ve tahsil edilen ücretleri yazılı öğrenin.
• Teminat istenmesi halinde tutarı, şekli ve çözülme şartını yazılı alın.
• Elleçleme gerekiyorsa gümrük izni olmadan hiçbir işlem yapmayın.
• Uzatma gerekiyorsa gerekçeli dilekçeyi sürenin dolmasından önce verin.
• Eşya tasfiye bildirimi aldıysa gümrük müşavirinizle derhal itiraz ve geri alma seçeneğini değerlendirin.

Sıkça sorulan sorular

45 gün ve 20 gün nereden başlar? Kanun özet beyanın verildiği tarihi esas alır. Gümrük Yönetmeliği, özet beyan eşya sunulmadan önce verilmişse sürenin sunulma tarihinden başlayacağını düzenler. Tarihi taşıyıcıdan ve gümrük müşavirinden yazılı teyit alın.

Süre bitiminde eşya hemen satılır mı? Hayır. Kanun, süre içinde işlemlere başlanmamış eşyanın tasfiye edileceğini söyler. Tasfiye idaresi, tespit ve tahakkuk belgelerinin ulaşmasından sonra eşyayı 30 gün içinde teslim almak zorundadır (md. 177/4). Yani ardından ihale veya başka bir tasfiye yöntemi uygulanır. Bu ara dönemde sahibine bilgi ve geri alma hakkı konusu için tasfiye rehberine bakın.

Süreyi kendim uzatabilir miyim? Hayır. Uzatma yetkili makamın izniyle olur ve gerçek ihtiyacı aşamaz (md. 46/3).

Hava yolunda da 20 gün mü geçerli? Kanun deniz yolu dışındaki taşıma yollarını tek başlık altında toplar ve 20 gün öngörür. Hava, kara ve demiryolu bu gruptadır. Taşıma şekline özel uzatma ve istisnaları Gümrük Yönetmeliği'nden kontrol edin.

Beyanname verdim ama gümrük işlemi bitmedi. Tasfiye olur mu? Kanun md. 50, işlemlere hiç başlanmamış eşyayı anar, md. 46 ise işlemlerin sürede tamamlanmasını ister. Dosyanızda gecikme varsa gümrük idaresinden yazılı olarak sürenin nasıl hesaplandığını sorun.

Eşyayı depodan çıkarıp başka yere taşıyabilir miyim? Gümrük idaresinin izni olmadan eşya konulduğu ilk yerden kaldırılamaz (md. 45/3). Başka bir gümrük yerine veya ambara nakil Gümrük Yönetmeliği'ndeki usule bağlıdır.

Teminat zorunlu mu? Kanun gümrük idarelerine teminat isteme yetkisi verir, her eşyada zorunlu kılmaz. Uygulama, gümrük idaresine ve eşyanın niteliğine göre değişir.

Sorumluluk reddi

Bu rehber 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki metnine dayanır ve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Gümrük Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri sık değiştiği için işlem günü yürürlükteki metni kontrol edin. Somut bir sevkiyatta süre hesabı, teminat ve tasfiye risklerinde yetkili gümrük müşaviri ile mali müşavirinizin teyidini alın. İthalat Akademi, bu metne dayanılarak yapılan işlemlerden doğan sonuçlardan sorumlu değildir.