Eksik Belgeyle Gümrük Beyanı: 1 Ay + 3 Ay Süre, Şartlar

Konteyner limanda bekliyor, ardiye ve demuraj sayacı işliyor ama tedarikçinin gönderdiği belge yola çıkmadı ya da yanlış geldi. Bu noktada ithalatçının ilk sorusu şudur. Belge gelmeden beyannameyi verip eşyayı çekebilir miyim?

Cevap bazen evet. Gümrük mevzuatı bunun için eksik beyan usulünü tanımlar ama kapıyı herkese açmaz. Bu rehber usulün dayanağını, kimlerin yararlanabildiğini, hangi eksiklerin tamamlanabileceğini, sürelerin nasıl işlediğini ve süre kaçarsa neyle karşılaşacağınızı anlatır. Dayanak metinler 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 71 ile Gümrük Yönetmeliği md. 140-146'dır.

1. Eksik beyan nedir

Gümrük Kanunu md. 60 normal usulde beyannameye, rejimin uygulanması için gerekli bütün belgelerin eklenmesini ister. Md. 71/1-a ise basitleştirilmiş usulün bir türünü tanımlar. Gümrük idareleri, yönetmelikte belirlenen şartlarla, beyannameye eklenmesi gereken belgelerden bazılarının eklenmemesine veya yazılması gereken bazı bilgilerin yazılmamasına izin verebilir.

Pratikte buna eksik beyan ya da eksik belgeyle beyan denir. Beyannameyi tescil ettirirsiniz, eşya gümrüklü sahadan çıkar, eksik belge ve bilgiyi sonradan verirsiniz. Kanun md. 61/2'ye göre vergi oranı ve diğer hükümler için esas tarih tescil tarihi olduğundan, bu usul vergilendirmeyi de tescil gününe sabitler.

Üç basitleştirilmiş usul türü vardır ve karıştırılır.

Bu rehberin ağırlığı ilk türde. Diğer ikisine ilgili bölümlerde kısaca değinilir.

2. Kimler yararlanabilir

Eksik beyan herkese açık değildir. Gümrük Yönetmeliği md. 140/1 ve md. 142/1 usulü iki statü sahibine bağlar:

• Onaylanmış kişi statü belgesi (OKS) sahipleri
• Yetkilendirilmiş yükümlü (YYS) sertifikası sahipleri

Md. 142'nin dili de önemlidir. Gümrük idareleri bu kişilerin eksik beyanını "kabul edebilir". Yani statü sahibi olmak hakkı garanti etmez, idarenin takdiri devam eder. Md. 140/5'e göre usulden yararlanan kişi, koşullardan birinde değişiklik olursa Bakanlığa bildirmek zorundadır.

Statünüz yoksa yol kapalı mı? Eksik beyan için evet ama başka bir kolaylık vardır. Md. 140/2'ye göre beyanname yerine ticari veya idari belge verilmesi usulüne yönelik talepler, YYS veya OKS koşulu aranmadan kabul edilir. Bu usul belirli eşya gruplarıyla sınırlıdır, 6. bölümde ele alınıyor.

Statülerin şartları için Onaylanmış Kişi Statüsü rehberimize ve YYS rehberimize bakabilirsiniz.

3. Eksik beyanın sınırı: neler boş bırakılamaz

Eksik beyan, beyannamenin içini boşaltmak anlamına gelmez. Md. 143/1'e göre eksik bilgiyle yapılacak beyanda şunlar mutlaka bulunur:

• Beyan sahibinin kimliği, taşıt aracının özellikleri ve kayıtlı olduğu ülke, kapların adedi ve cinsi, özet beyan bilgileri ve beyan sahibinin imzası
• Eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki yerinin, gümrük idaresince kolay ve tereddütsüz belirlenebilmesini sağlayan tanım
• Eşyanın tanımlanması, serbest dolaşıma giriş hükümlerinin uygulanması ve teslimden önce alınacak teminatın hesaplanması için idarenin gerekli gördüğü her bilgi
• Belirli destekleyici belge olmadan serbest dolaşıma girişi mümkün olmayan eşyada, bu bilgi ve belgelerin tamamı

Son madde kritiktir. İthalat izni, uygunluk belgesi ya da gözetim belgesi gibi eşyanın girişi için şart olan belgeler sonraya bırakılamaz. Bunlar için gümrük beyannamesine eklenecek belgeler rehberimizi okuyun.

4. Eksik belge için üç şart

Md. 143/2 eksik olan belge için üç şartı birlikte arar:

1. İlgili belgenin mevcut ve geçerli olması. Henüz düzenlenmemiş bir belge bu şarta takılır.
2. Beyanın kabulündeki gecikmenin, eşyanın serbest dolaşıma girişini engelleyecek ya da daha yüksek oranda vergilendirmeye yol açacak olması.
3. Eksik belgeye ilişkin bilgilerin her durumda beyanda gösterilmesi.

İkinci şart eksik beyanın mantığını gösterir. Usul, belgesi bir gün geç kalan ithalatçıyı kolaylaştırmak için vardır. Belgeyi hiç getirmeyi düşünmeyen biri için tasarlanmamıştır.

5. Süreler: 1 ay, 3 ay ve daha uzunu

Süre maddesi eksik beyanın en çok ihlal edilen kısmıdır. Md. 144'e göre:

Burada iki ayrıntıya dikkat edin. Üç aylık ek süre otomatik değildir. Gümrük idaresinin, eşyanın indirimli veya sıfır oranda vergilendirileceğine dair yeterli nedeni görmesi ve sizin talepte bulunmanız gerekir. İkincisi, md. 144/3 gümrük kıymetinin belirlenmesi için gereken bilgilerde (örneğin sonradan belli olacak bir ödeme) daha uzun süreye kapı açar ama bunu kanıtlamak size düşer.

Tarife kotası konusunda arka planı tarife kontenjanı rehberimizde bulabilirsiniz.

6. Vergi nasıl hesaplanır

Eksik beyanda vergi tescil günü hesaplanır, belge sonradan gelir. Md. 145/1 hangi hesabın yapılacağını durumlara ayırır:

• Eksik bilgi veya belgenin tamamlanması vergi tutarını etkilemiyorsa, vergiler beyannamenin tescil edildiği tarihte hesaplanır.
• Eksik belge indirimli veya sıfır oran uygulamasıyla ilgiliyse, gümrük vergileri indirimli veya sıfır oran üzerinden hesaplanır.
• Eksik belge bir muafiyetle ilgiliyse, muafiyet hükümlerine göre işlem yapılır.

Yani indirimli oranı gerektiren belgeniz (örneğin menşe veya dolaşım belgesi) henüz yoksa eşya yine de indirimli oranla çıkabilir. İndirimli oranın kâğıdı sonra gelir. ATR ve EUR.1 belgelerinin farkını okuyarak hangi belgenin hangi tarife kolaylığı için gerektiğini netleştirebilirsiniz.

Eksik beyan tamamlandığında ya da yeni bir beyannameyle değiştirildiğinde bile esas tarih değişmez. Md. 146/2, gümrük vergilerinin hesabında ve serbest dolaşıma girişi düzenleyen diğer hükümlerin uygulanmasında eksik beyanı içeren beyannamenin tescil tarihinin esas alınacağını söyler.

7. Süre kaçarsa ne olur

Bu bölüm riskin yaşandığı yerdir. Md. 144/5 açıktır. Eksik bilgi veya belge idarenin verdiği süre içinde tamamlanmazsa beyanname kapsamı eşyanın ödenmesi gereken vergileri ertelenmez. Md. 145/2 ise sonucu yazar:

• Cezai hükümler saklı kalmak üzere, Kanun md. 198 uyarınca normal oranlar uygulanır.
• Noksan alındığı belirlenen vergi, 6183 sayılı Kanun md. 51'e göre belirlenen gecikme zammı oranında faizle birlikte hesaplanır.
• Tutarın ödenmesi, yükümlüye tebliğ tarihini izleyen 15 gün içinde zorunludur.

İndirimli oranla çıkan bir eşyada fark büyük olabilir. Normal oran ile indirimli oran arasındaki farkı, faizi ve cezai sorumluluk riskini düşününce, 1 aylık sürenin takvime yazılması gerekir. Faizin nasıl hesaplandığını gecikme zammı rehberimizde görebilirsiniz.

Belge yanlış çıkarsa ya da beyan tutarsız kalırsa tashih yolu ayrıdır. Bunun için beyanname düzeltme rehberimize bakın. Kanun md. 63'e göre muayene bildirildikten veya eşya teslim edildikten sonra düzeltme yapılamaz.

8. Beyanname yerine ticari veya idari belge (md. 148)

Statüsü olmayanlar için bu usul daha dar ama daha ulaşılabilirdir. Md. 148/1'e göre, md. 147/2'nin (b), (c), (d), (f), (g) ve (ğ) bentlerindeki özelliği olan eşya ile akvaryum balıkları ve CIF kıymeti 500 Avro'yu geçmeyen diğer eşyayı aynı gümrük idaresinden sürekli ve periyodik olarak ithal edenlerin yazılı talebi, YYS veya OKS koşulu aranmadan 6 ay süreyle geçerli olmak üzere kabul edilir.

İşleyiş adım adım böyledir.

• Beyanname yerine verilen ticari veya idari belgede eşyanın teşhisini mümkün kılacak bütün bilgiler bulunur (md. 148/2).
• İdare bilgisayar ortamında bir tutanak düzenler. Eşya bu tutanağa dayanarak gümrüklü sahadan çıkar (md. 148/3).
• Sonradan tamamlayıcı beyan olarak gümrük beyannamesi verilir. Tutanak tarihi, tescil tarihi olarak kaydedilir.

Md. 147/2'nin hangi eşya gruplarını saydığını, yazının dayandığı yönetmelik metninden kontrol etmelisiniz. Bir eşyanın bu listeye girip girmediği tek tek bakılması gereken bir sorudur.

9. Tamamlayıcı beyan ne zaman verilir

Basitleştirilmiş usulle işlem yapanlar genel, dönemsel ya da özet nitelikte tamamlayıcı beyan verir (Kanun md. 71/2, Yönetmelik md. 150/1). Süreleri sıralayalım.

• Bir ay içinde yapılan basitleştirilmiş işlemlere ilişkin tamamlayıcı beyan, izleyen ayın ilk üç günü içinde verilir (md. 150/2).
• Beyan, eksik kıymet unsurlarını içeriyorsa tamamlayıcı beyan, unsurun mahiyet ve tutar itibarıyla tahakkuk ettiği ayı izleyen ayın 26'ncı günü akşamına kadar verilir ve vergi de aynı süre içinde ödenir (md. 150/3).
• Basitleştirilmiş beyan eşyanın girişi için gereken bütün bilgi ve belgeyi içeriyorsa ya da daha önce beyanname verilmişse tamamlayıcı beyan aranmaz (md. 150/6).

Tamamlayıcı beyan ile ilk beyan ayrılmaz bir bütündür. Hüküm, basitleştirilmiş işleme ilişkin beyannamenin ya da belgenin tescil edildiği tarihten itibaren doğar (Kanun md. 71/3, Yönetmelik md. 150/5).

10. İhracatta eksik beyan

Usul ithalatla sınırlı değildir. İhracat rejiminde de gümrük idareleri OKS veya YYS sahiplerinin eksik beyanını kabul edebilir (Yönetmelik md. 152 ve 153/1). Mantık benzerdir.

• Beyannamede ihracatçı, beyan sahibi, gideceği ülke, eşyanın cinsi, kapların adedi, tarife pozisyonu, ağırlık, ek bilgi, belge ve izinler ile imza bulunur (md. 154/1).
• Gümrük beyannamesinin 44 numaralı kutusuna "Basitleştirilmiş İhracat" yazılır (md. 154/5).
• Eksik bilgi veya belgeyi tamamlama süresi tescilden itibaren en çok 1 aydır. Gerekli görülürse uzatılabilir, ek süre 3 ayı geçemez (md. 155/1).
• Süre içinde tamamlanmazsa, ihracat vergisine tabi eşyada vergi ertelenmez (md. 155/2).

11. Eksik beyanı seçmeden önce kontrol listesi

Usul kullanışlıdır ama hata payı düşüktür. Her kullanımdan önce şu soruları cevaplayın:

• Statü belgem (OKS veya YYS) geçerli mi ve gümrük idaresi eksik beyanı kabul edecek mi?
• Eksik olan şey eşyanın girişi için zorunlu bir belge mi? Öyleyse sonraya bırakılamaz.
• Eksik belge mevcut ve geçerli mi, yoksa henüz düzenlenmedi mi?
• Belgenin gelmemesi daha yüksek vergi ya da eşyanın girişinin engellenmesi sonucunu doğuruyor mu?
• Tamamlama süresini (en çok 1 ay) ve olası ek süreyi (en çok 3 ay) kim, hangi tarihte takip edecek?
• Belge gelmezse normal oranla ödeyeceğim fark ve faiz hesaplandı mı?

Kendi işiniz için statü başvurusu, eksik beyan izni ya da belgelerin tamamlanması konusunda desteğe ihtiyaç duyarsanız danışmanlık sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Eksik beyan her ithalatçıya açık mı? Hayır. Yönetmelik md. 140/1 ve 142 onaylanmış kişi statü belgesi veya yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası sahiplerine yöneliktir. Bunlar da yararlanmayı hak etmez, idare kabul edebilir.

Belge tamamlama süresi kaç gündür? Tescil tarihinden itibaren en çok 1 aydır (md. 144/1). İndirimli veya sıfır vergi belgeleri için gerekçeli talep üzerine ek süre verilebilir, bu süre 3 ayı geçemez (md. 144/2).

Eksik belgeyle beyan edersem vergiyi ne zaman öderim? Vergi tescil tarihindeki esaslara göre hesaplanır (md. 145/1). Eksik belge indirimli veya sıfır oranla ilgiliyse hesap indirimli veya sıfır oranla yapılır.

Belgeyi süresinde getiremezsem ne olur? Vergi ertelenmez. Normal oranla hesaplanan noksan vergi, gecikme zammı oranında faizle, tebliğden itibaren 15 gün içinde ödenir. Cezai hükümler ayrıca saklıdır (md. 145/2).

Eksik beyan ile ticari belge usulü aynı şey mi? Hayır. Eksik beyanda beyanname verilir ama bazı belge veya bilgi eksiktir (md. 71/1-a). Ticari belge usulünde beyanname yerine ticari veya idari belge verilir (md. 71/1-b).

Statüm yoksa kolaylık hakkım var mı? Beyanname yerine ticari veya idari belge usulü, belirli eşya grupları için statü şartı aranmadan kabul edilir (md. 140/2 ve 148). Eksik beyan için statü gerekir.

İhracatta da eksik beyan yapılabilir mi? Evet. OKS veya YYS sahipleri için md. 153'te düzenlenmiştir. Beyannamenin 44 numaralı kutusuna "Basitleştirilmiş İhracat" yazılır.

Aksiyon listesi

• Statü belgenizin (OKS veya YYS) geçerlilik tarihini kontrol edin ve değişiklikleri Bakanlığa bildirin.
• Eksik beyan kullanacağınız her sevkiyatta, eksik belgenin mevcut ve geçerli olduğunu önceden doğrulayın.
• Beyannamede eksik belgeye ilişkin bilgileri açıkça gösterin.
• Tescil tarihini, 1 aylık sürenin son gününü ve varsa ek süre talebinin tarihini takvime yazın.
• İndirimli oran için ek süre gerekiyorsa, gerekçeyi ve belgenin hazırlanma sürecini yazılı olarak idareye sunun.
• Belgenin gelmemesi ihtimalinde normal oranla ödenecek farkı ve faizi baştan hesaplayın.
• Tamamlayıcı beyan tarihlerini (izleyen ayın ilk üç günü ve 26'ncı gün kuralı) ayrı bir takvimde tutun.

Sorumluluk Reddi

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla, Gümrük Yönetmeliği ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki metinlerine dayanarak hazırlanmıştır. Hukuki, mali veya gümrük müşavirliği tavsiyesi niteliği taşımaz. Yönetmelik sık değiştirildiğinden, güncel metni ve somut işleminiz için gümrük idaresinin uygulamasını yetkili bir gümrük müşaviri ve mali müşavir ile teyit ediniz.