A.TR vs EUR.1: Hangi Menşe Belgesi Ne Zaman? — 2026 Pratik Karşılaştırma

İthalatçıların en sık karıştırdığı iki belge: A.TR ve EUR.1. İsimleri benzer, formatları benzer, ikisi de tercihli vergiyi düşürür — ama hukuki dayanakları, kapsamları ve düzenleme mantıkları tamamen farklıdır. Yanlış belge istemek demek, Türkiye gümrüğünde tercihli oranın reddi ve MFN (üçüncü ülke) gümrük vergisinin tam tahsili demektir; üstelik sonradan kontrolde idari para cezası riski cabası.

Bu rehber, karşılaştırma odaklı bir karar haritasıdır. Hangi ürün/ülke için hangi belgeyi isteyeceğinizi, kim düzenler, hangi tipik hatalara dikkat etmeniz gerektiğini birincil mevzuat kaynaklarına atıfla netleştirir.

İki belgenin genel kapsamı ve PEM kümeleme, EUR-MED, REX gibi ileri konuları için ayrıca ATR, EUR.1, EUR-MED Menşe Belgeleri rehberimize bakın. Bu yazı yalnızca A.TR vs EUR.1 ikilemi üzerine odaklanır.

Önemli not: Mevzuat referansları ve STA kapsamı zaman içinde güncellenir. Spesifik bir GTİP, ülke veya senaryo için her zaman Ticaret Bakanlığı güncel sayfaları ve yetkili gümrük müşavirinizin görüşü esastır.

TLDR — 3 cümlede karar

• AB-27'den (Almanya, Fransa, İtalya vb.) sanayi ürünü geliyorsa → A.TR. (Mal AB'de serbest dolaşımda olmalı — menşe sorulmaz.)
• AB dışı bir STA partneri ülkeden (örn. Birleşik Krallık, Güney Kore, Mısır, Sırbistan) ürün geliyorsa → EUR.1. (Ürünün partner ülke menşeli olduğu kanıtlanmalı.)
• AB'den tarım ürünü geliyorsa A.TR genellikle geçerli değildir — kapsam dışı kalemler için Ticaret Bakanlığı menşe sayfası ya da yetkili gümrük müşaviriyle ürün bazında teyit alınmalıdır.

1. Temel fark: "dolaşım" mı, "menşe" mi?

İşin en kritik nüansı budur. Çoğu yeni ithalatçının atladığı yer.

Tek cümleyle: A.TR "bu mal AB iç pazarında serbest dolaşımda mı?" sorusuna cevap verir; EUR.1 "bu mal partner ülkede yapıldı mı?" sorusuna.

2. Hangi ülke/ürün için hangisi?

İthalat yapacağınız ülke ve ürün eşleştirmesi için yürürlükteki düzenlemeye göre özet karar matrisi (Mayıs 2026 itibarıyla; spesifik bir kalem için mutlaka Ticaret Bakanlığı menşe sayfasını ve gümrük müşavirinizi teyit edin):

Türkiye'nin STA portföyü zaman içinde genişler/güncellenir. Yeni bir ithalat hattı açıyorsanız Ticaret Bakanlığı STA sayfasından güncel kapsam ve eşya listesini mutlaka doğrulayın.

3. Pratik mantık: A.TR ile vergi avantajı nasıl çalışır?

Bir ürünün üçüncü ülke gümrük vergisi oranı (örneğin %2,7) varken, AB-27'den geliyor ve geçerli bir A.TR ile beyan ediliyorsa Türkiye gümrüğü tercihli oranı (Gümrük Birliği gereği genellikle %0) uygular. KDV her senaryoda gümrük vergisi dahil matrah üzerinden hesaplanır; dolayısıyla A.TR sayesinde hem gümrük vergisi hem de bu vergi üzerinden hesaplanacak KDV bileşeni ortadan kalkar.

Kavramsal hesap (oranlar örnektir; spesifik GTİP oranını mutlaka beyanname öncesi doğrulayın):

Spesifik GTİP, ürün ve ülke için güncel oranlar TARIC / Ticaret Bakanlığı İthalat Rejimi listeleri üzerinden teyit edilmelidir; oranlar yıllık ithalat rejimi kararıyla güncellenir.

4. Pratik mantık: EUR.1 ile vergi avantajı

Aynı mantık STA partnerlerinde EUR.1 üzerinden işler. Örneğin Güney Kore'den gelen bir üründe MFN oranı (örn. %4,5) varken geçerli bir EUR.1 ile tercihli oran (genellikle %0) uygulanır.

Tasarrufun büyüklüğü iki değişkene bağlıdır:

1. GTİP'in MFN oranı ile STA tercihli oranı arasındaki fark
2. Yıllık sevkiyat hacminiz (CIF toplamı)

Otomotiv yedek parça, makine aksamı, elektronik komponent gibi kalemlerde yüksek hacimli ithalatçılar için EUR.1 tasarrufu yıllık olarak milyon TL bandına ulaşabilir. Kesin hesabı yapmak için İthalat Maliyet Hesaplayıcımızı kullanın; orada ürün GTİP oranını, CIF değerini ve döviz kurunu girip senaryoları karşılaştırabilirsiniz.

Güncel kur: Mayıs 2026 itibarıyla TCMB döviz kurları için tcmb.gov.tr günlük kur bültenini kontrol edin.

5. Belgeyi kim düzenler, kim vize eder?

İki belgenin de iş akışı 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve 2009/15481 sayılı Gümrük Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenir.

A.TR

• İhracat tarafı (AB): İhracatçı firma kendi düzenler. Üye devletin gümrük idaresi veya yetkili oda vize eder.
• İhracat tarafı (Türkiye → AB yönünde): Türk ihracatçı düzenler, yetkili oda onaylar, Türk gümrük idaresi vize eder.
• İbraz: Türkiye gümrüğüne ibrazı zorunludur. Beyannameye eklenir, gümrük sisteminde referans alınır. e-A.TR / dijital ATR uygulamaları yaygınlaştırılmaktadır; güncel durum için Ticaret Bakanlığı duyurularını izleyin.
• Geçerlilik: İlgili düzenleme uyarınca belgenin geçerlilik süresi sınırlıdır; tipik uygulama vize tarihinden itibarendir ve Türkiye gümrüğüne süresi içinde ibraz şarttır. Spesifik süre ve sonradan ibraz koşulları için Gümrük Yönetmeliği ilgili maddelerini ya da yetkili gümrük müşavirinizi kontrol edin.

EUR.1

• İhracat tarafı (partner ülke): İhracatçı firma düzenler, kendi ülkesinin gümrük makamı vize eder. Bazı ülkelerde yetkili oda da onaylayabilir.
• İhracat tarafı (Türkiye → partner yönünde): Türk ihracatçı/gümrük müşaviri hazırlar, Türk gümrük idaresi vize eder.
• Geçerlilik: Yine sınırlı süreli ve süresi içinde Türkiye gümrüğüne ibraz şarttır; süre ve sonradan ibraz koşulları her STA protokolünde tanımlıdır.
• Düşük değer eşiği & Onaylanmış İhracatçı: Birçok STA, belirli bir tutarın altındaki sevkiyatlarda EUR.1 yerine fatura üzerinde menşe beyanını kabul eder; eşik ve Onaylanmış İhracatçı statüsünün koşulları her STA protokolüne göre değişir. Eşikleri ve statü koşullarını mutlaka Ticaret Bakanlığı STA sayfasından veya yetkili gümrük müşavirinizden teyit edin.

6. Sahada en sık 5 hata

1. AB'de transit geçmiş 3. ülke malına A.TR sanmak. A.TR için mal AB'de serbest dolaşıma sokulmuş, yani AB gümrük vergisi ödenmiş ve serbest dolaşımda olmalıdır. Transit/antrepoda kalmış ve AB'ye fiilen ithal edilmemiş bir mal A.TR'ye uygun değildir. Tedarikçiden malın AB ithalat beyannamesini ve serbest dolaşım kanıtını mutlaka isteyin.

2. AB'den tarım/kapsam dışı ürün için A.TR istemek. A.TR sanayi ürünlerini kapsar; tarım ve bazı özel kategorileri içermez. Yanlış belge talebi tercihli oranın reddine yol açar. Spesifik kapsamı Ticaret Bakanlığı menşe sayfasından ya da yetkili müşaviriniz aracılığıyla teyit edin.

3. STA partneri ülkeden gelen mal için A.TR istemek. Güney Kore, Sırbistan, Mısır, Birleşik Krallık gibi ülkeler AB üyesi değildir ve Türkiye-AB Gümrük Birliği'ne dahil değillerdir. Bu ülkelerden gelen mal için yalnızca EUR.1 geçerlidir.

4. Belgenin süresi geçirilmiş. Hem A.TR hem EUR.1 belgelerinin geçerlilik süreleri sınırlıdır. Sevkiyatta gecikme olursa süre dolmadan ibraz edin; süre dolmuşsa sonradan ibraz prosedürü gümrük idaresinin takdirine bağlı olarak işletilebilir (4458 sayılı Kanun ve Gümrük Yönetmeliği'nin tercihli rejim hükümleri çerçevesinde). Gerekçeli ön yazı ve destekleyici evrak gerekir.

5. Kaşe-imza-fatura numarası eşleşmesi eksik. Vize eden makamın mührü, ihracatçı imzası, fatura tarih ve numarası eşleşmesi — bu üçünden biri eksik veya hatalıysa Türkiye gümrüğü reddeder. Düzeltme tedarikçi ülkeye geri yollamayı gerektirir; 2-3 hafta gecikme + depo masrafı demektir.

7. SSS

A.TR olmayan bir AB malı için vergi nasıl hesaplanır?

Belge eksikse Türkiye gümrüğü ürünü üçüncü ülke menşeliymiş gibi değerlendirir ve MFN (Most Favoured Nation) vergi oranını uygular. KDV her senaryoda eklenir (gümrük vergisi varsa onun üzerine hesaplanır). Spesifik GTİP'in MFN oranı için yıllık İthalat Rejimi Kararı listelerine bakın.

Çin'den AB'ye, oradan Türkiye'ye → A.TR alabilir miyim?

Şartlı evet. Çin malı AB'de serbest dolaşıma sokulmuşsa (AB gümrük vergisi ödenmiş ve serbest dolaşımda kayıtlıysa) AB'den Türkiye'ye A.TR ile gelebilir. Sadece AB üzerinden transit geçen veya antrepoda kalan mal A.TR'ye uygun değildir. AB vergisi + iki yönlü lojistik doğrudan Çin → Türkiye yolundan pahalı olabilir; fizibilite için İthalat Maliyet Hesaplayıcımızı kullanın.

EUR.1 olmadan STA ülkesinden tercihli vergi alabilir miyim?

Kural olarak hayır. Düşük değer eşiği altındaki bazı sevkiyatlarda fatura üzerinde yazılı menşe beyanı EUR.1 yerine geçer; tedarikçi "Onaylanmış İhracatçı" statüsündeyse eşik koşulu farklı işler. Eşik tutarı ve koşulları her STA protokolüne göre değişir; spesifik ülke için Ticaret Bakanlığı STA sayfasından ya da yetkili müşavirinizden teyit alın.

Belge kaybolursa nasıl yeniden alınır?

Tedarikçi, kendi gümrük makamından "duplicate" (ikinci nüsha) talep eder. Süreç ve formaliteler her ülkenin gümrük idaresine göre değişir; pratikte yetkili gümrük müşavirinizle koordineli yürütülmelidir.

Onaylanmış İhracatçı statüsü nedir, kime gerek?

Belirli koşulları sağlayan ve düzenli ihracat yapan firmaların kendi gümrük idaresinden alabildiği bir yetkidir. Bu statüye sahip firma her sevkiyat için ayrı vize ettirme zorunluluğu olmadan fatura üzerinde menşe beyanı yapabilir. Türkiye'de bu yetki Ticaret Bakanlığı'nın ilgili tebliği uyarınca verilir; başvuru koşulları ve usul için ticaret.gov.tr duyurularını ya da yetkili gümrük müşavirinizi kontrol edin.

8. Sonuç — yanlış belge, kaybedilen avantaj

A.TR ve EUR.1 ayırımı kâğıt üzerinde basit görünür: AB sanayi ürünü → A.TR, STA partneri menşeli ürün → EUR.1. Ancak sahada hata yaratan onlarca senaryo vardır: AB'de transit geçen 3. ülke malı, AB'den gelen tarım/kapsam dışı kalem, Brexit sonrası Birleşik Krallık farkı, PEM çapraz kümeleme…

Hatalı belge istemek demek, yalnızca tercihli oranın reddi değil; sonradan kontrolde idari para cezası riski demektir (4458 sayılı Kanun'un cezai hükümleri uyarınca). Bir defalık tasarruf hatası yıllık operasyonun maliyetini katlar.

İlk ithalatınızda ya da yeni bir ülke ile açtığınız tedarik hattında, sözleşme aşamasında yetkili gümrük müşavirinize danışın; tedarikçiye belge tipini siz şart koşun, hazır beklemeyin. Spesifik senaryonuz varsa — AB üzerinden re-import yapılabilirlik, çapraz kümeleme şüphesi, ürün GTİP'inin kapsam dahilinde olup olmadığı — ücretsiz uzman değerlendirmesi alın; 1 iş günü içinde dönüş yapıyoruz.

Kaynaklar

Bu rehberde atıfta bulunulan birincil mevzuat kaynakları (erişim tarihi: 12 Mayıs 2026):

• Türkiye-AB Gümrük Birliği (1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı kapsamı, A.TR uygulaması): Ticaret Bakanlığı resmi sayfası — ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/avrupa-birligi/turkiye-ab-gumruk-birligi
• Türkiye'nin imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmaları (EUR.1 kapsamı): Ticaret Bakanlığı resmi sayfası — ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari
• 4458 sayılı Gümrük Kanunu: mevzuat.gov.tr — mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4458.pdf
• Gümrük Yönetmeliği (2009/15481 sayılı BKK): mevzuat.gov.tr — mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=200915481&MevzuatTur=3
• TCMB döviz kurları: tcmb.gov.tr — günlük kur bültenleri

Uyarı: Mevzuat, STA listesi ve GTİP bazlı vergi oranları zaman içinde güncellenir. Bu rehberdeki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır; spesifik bir ithalat işlemi için karar vermeden önce mutlaka güncel mevzuatı doğrulayın ve yetkili gümrük müşavirinizden yazılı görüş alın.

İlgili rehberler:

• ATR, EUR.1, EUR-MED Menşe Belgeleri: Gümrük Vergisini Sıfırlama Rehberi — üç belgenin uzun anlatımı, PEM ve REX detayları
• İthalat Maliyeti Nasıl Hesaplanır? — gümrük vergisi, KDV ve toplam maliyet kalemleri
• Incoterms 2020 Rehberi — EXW, FOB, CIF, DDP teslim şekilleri
• GTİP Kodu Nasıl Bulunur? — doğru tarife pozisyonu = doğru vergi