TAREKS 2026: Ürün Güvenliği ve Denetimi Sisteminde İthalat Süreci, Uygunluk Yazısı ve Sık Hatalar

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. TAREKS başvurusu ürün ve teknik kriter bazlı uzmanlık gerektirir; süreç için yetkili gümrük müşaviriniz ve test laboratuvarı ile çalışın.

1) TAREKS Nedir?

TAREKS (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi), Türkiye'ye ithal edilen belirli ürünlerin gümrüğe gelmeden veya gümrükte muayene aşamasında elektronik olarak başvuruya tabi tutulduğu, risk skoruna göre fiili denetim kararı verilen bir sistemdir.

Amaç:

• Tüketici güvenliği: Standartlara uymayan ürünlerin pazara girmesini önlemek.
• Haksız rekabetin önüne geçilmesi: Türk üreticisinin standartlara uyarken haksız ucuz ithalata maruz kalmaması.
• Teknik düzenlemelere uyum: AB ile uyumlu CE işareti, etiket / işaretleme, taşıma güvenliği, vb.
• Risk yönetimi: Düşük riskli sevkiyat hızla geçer; yüksek riskli sevkiyat denetim altına alınır.

2) Kimin Kapsamına Giriyor?

TAREKS denetimine giren ürünler her yıl Resmi Gazete'de yayımlanan ürün güvenliği kapsamındaki İthalat Tebliğleri ile belirlenir. Tipik kapsam ürün grupları (örnekleme):

• Oyuncak — çocuk güvenliği kritik; CE işareti zorunlu.
• Kişisel koruyucu donanım (PPE) — maske, eldiven, baret, iş güvenliği ayakkabısı.
• Elektrikli ve elektronik ürün — düşük voltaj (LVD), elektromanyetik uyumluluk (EMC).
• Yapı malzemeleri — beton katkı, izolasyon, vb.
• Tıbbi cihaz
• Tekstil ürünleri — etiket, lif analizi, boyar madde testi.
• Pil ve akümülatör
• Telsiz / telekomünikasyon ekipmanı

Her yılın ürün listesi farklı olabilir; ürününüzün hangi tebliğ kapsamında olduğunu yıllık olarak kontrol edin.

3) Süreç Adım Adım

a) Ön hazırlık

• Ürününüzün hangi tebliğ kapsamına girdiğini netleştirin.
• Üretici/tedarikçiden CE belgesi, test raporu, uygunluk beyanı (DoC) ve teknik dosyayı temin edin.
• Etiket / işaretleme Türkçe ve mevzuata uygun mu kontrol edin.
• Eşya sevk edilmeden önce TAREKS kullanıcı yetkisini edinin (yetkili gümrük müşaviri sıklıkla bunu üstlenir).

b) Başvuru

• TAREKS sistemine giriş yapın.
• Ürün bilgileri, GTİP, üretici, fatura ve sevk bilgilerini girin.
• Belgeleri sisteme yükleyin (PDF formatında).
• Başvuruyu onaylayın.

c) Risk değerlendirmesi

Sistem otomatik olarak risk skorlamasını yapar:

• Düşük risk → "Denetime tabi değil" çıktısı; uygunluk yazısı otomatik üretilir.
• Orta / yüksek risk → Fiili denetim kararı; numune alımı veya doğrulama testleri başlar.

d) Fiili denetim (varsa)

• Yetkili denetçi, eşyanın bulunduğu antrepoya / gümrüğe gider.
• Numune alır; akredite test laboratuvarına gönderir.
• Test sonucu olumlu ise uygunluk yazısı üretilir.
• Olumsuz ise gerekçeli "uygunsuzluk" yazısı çıkar; eşya yurda alınamaz.

e) Uygunluk yazısının BİLGE'ye işlenmesi

• TAREKS uygunluk yazısı otomatik olarak BİLGE sistemine entegre olur.
• Beyanname tescilinde uygunluk yazısı zorunlu belge olarak yer alır.
• Olmadan beyanname kapatılamaz; eşya teslim edilemez.

f) Olumsuz sonuçta

• Re-export (geri çıkış): Eşya başlangıç ülkesine veya 3. ülkeye geri gönderilir.
• İmha: İthalatçı eşyayı imhayı kabul edebilir; bu durumda yıkım maliyeti ithalatçıya aittir.
• Her iki halde de eşya bedeli + lojistik maliyeti ithalatçı için kayıptır.

4) Hangi Belgeler Hazır Olmalı?

Ürün tipine göre değişmekle birlikte standart paket:

• Üretici uygunluk beyanı (Declaration of Conformity, DoC).
• CE belgesi / sertifika (uygulanabilir ürünlerde).
• Test raporu (akredite laboratuvardan, son geçerlilik içinde).
• Teknik dosya (ürünün üretim, malzeme, tasarım dokümantasyonu).
• Üretici teknik şartname.
• Etiket örnekleri (Türkçe + mevzuata uygun bilgilerle).
• GTİP'in doğruluk teyidi.
• Fatura, taşıma belgesi, paketleme listesi.

5) En Sık Görülen 7 Ret / Uygunsuzluk Sebebi

1. CE işareti yok ya da sahte. En sık ret nedeni.
2. Türkçe etiket eksik. Türk Standartları ve Tüketici Hakları kapsamında zorunlu.
3. Test raporunun süresi dolmuş. Tipik 5 yıl; süre takibi şart.
4. Akredite olmayan laboratuvardan test. Türkiye veya AB akreditasyonu aranır.
5. Teknik dosyada uyumsuzluk. Beyan edilen GTİP ile ürün özellikleri uyuşmuyor.
6. Çevre ve güvenlik mevzuatına aykırılık. Yasaklı kimyasal, ağır metal, vb.
7. Üretici beyanı ile gerçek ürün uyumsuzluğu. Numune testinde tespit.

6) TAREKS ile BİLGE Entegrasyonu

• TAREKS sonuçları otomatik olarak BİLGE'ye iletilir.
• BİLGE'deki beyanname tescili sırasında, kapsam ürün için TAREKS referansı sorulur.
• TAREKS referansı / uygunluk yazısı yoksa beyanname kapanmaz.
• Yeşil hat çıkmış olsa bile uygunluk yazısı zorunluluğu vazgeçilmez kalır.

7) Hangi Ürünlerde TAREKS Yok Sayılır?

• Yatırım malları (bazı koşullarda).
• Numune / sergi eşyası (geçici kabul rejimi ile).
• Bedelsiz hediye / küçük gönderi (rejim ve değer eşiğine göre).
• Yetkili Yükümlü statüsündeki firmaların belirli ürünleri.
• Sınıf dışı kullanım (bilimsel, askeri, vb. özel rejimler).

Bu istisnalar tebliğden tebliğe değişir; ürününüz istisna kapsamında mı, kesinlikle yazılı belgeyle teyit edin.

8) Maliyet Boyutu

TAREKS başvurusunun kendi başına bir devlet harcı vardır; ancak gerçek maliyet:

• Test laboratuvarı ücreti (numune sayısı ve test türüne göre 4-5 haneli TL).
• Akredite belgelendirme (varsa ek belge alımı için danışmanlık).
• Antrepo / depo (denetim sürecinde eşya bekliyor olabilir).
• Müşavirlik ücreti.

Bir ürün grubunda ilk ithalat genelde en pahalısıdır; tekrarlanan ithalatlarda test raporu yeniden kullanılabildiği için maliyet düşer.

9) Sıkça Sorulan Sorular

S1: AB'den geliyor, CE işareti var, yine de TAREKS başvurusu gerek mi? Evet. CE işareti tek başına TAREKS muafiyeti sağlamaz. Başvuru yapılır, risk düşükse otomatik onay verilir.

S2: Üretici test raporunu vermiyor, sahte bir kopya kullansam? Suç. Sahte belge tespitinde idari para cezası, ithal yasağı, savcılığa sevk söz konusu olur.

S3: Önceki sevkiyatımın test raporu var; aynı ürün için tekrar test gerekir mi? Genelde hayır. Aynı tedarikçi, aynı ürün için akredite test raporunun geçerlilik süresi içinde başvuru tekrar tekrar yapılabilir.

S4: Olumsuz çıktı, itiraz edebilir miyim? Evet. Karara karşı 15 gün içinde Ticaret Bakanlığı'na itiraz; reddedilirse idare mahkemesi yolu açıktır.

S5: Re-export ile imha arasında ne fark var? Re-export'ta eşya geri gönderilir; bedel kayboldu olsa da eşya kullanılabilir. İmhada eşya yıkılır; ek yıkım maliyeti çıkar.

S6: Numune alırken neye dikkat etmeli? Numune temsili olmalı (paletten rastgele); denetçi tutanak imzalanmalı; numune sayısı tebliğe uygun olmalı.

10) Pratik Aksiyon Listesi

• Ürün portföyünüzdeki kapsam ürünleri listeleyin (yıllık olarak güncelleyin).
• Tedarikçinizden her sevkiyat için CE belgesi, test raporu ve DoC alınmasını şart koşun.
• Akredite test laboratuvarı ile çerçeve anlaşma kurun (test maliyetlerini düşürür).
• Etiket / işaretleme prototipini sevkiyat öncesi hazırlatın.
• TAREKS yetkili kullanıcınızın (genelde gümrük müşavirinizin) süreç sürelerini bilmesini sağlayın.
• Beklenmedik fiili denetim ihtimaline karşı antrepo süresini lojistikçinizle uzatın.

Sorumluluk Reddi. Ürün Güvenliği kapsamındaki yıllık tebliğler ve teknik düzenlemeler düzenli olarak güncellenir. Spesifik ürününüz için yetkili gümrük müşaviri + akredite laboratuvar ile çalışın ve T.C. Ticaret Bakanlığı'nın güncel duyurularını takip edin.