Royalti ve Lisans Ücreti Gümrük Kıymetine Eklenir mi? 2026

İthal ettiğiniz ürünün markası, patenti veya tasarımı için yurt dışındaki bir firmaya ayrıca royalti ödüyorsanız, bu ödeme faturada görünmese bile gümrük vergisinin hesaplandığı kıymete girebilir. Bu konu, ithalatçıların sonradan yapılan kontrollerde en sık ek tahakkukla karşılaştığı alanlardan biridir. Çünkü ödeme çoğu zaman farklı bir firmaya, farklı bir sözleşme kapsamında ve farklı bir tarihte yapılır; gümrük beyannamesini hazırlayan kişi ise bu sözleşmeyi hiç görmemiş olabilir.

Bu rehberde royalti ve lisans ücretinin gümrük kıymetine ne zaman eklendiğini, ne zaman eklenmediğini, tutar ithalat anında belli değilse nasıl beyan edileceğini ve yanlış beyanın sonuçlarını mevzuat metinleri üzerinden anlatıyoruz.

1. Kısa cevap: ne zaman eklenir?

Gümrük kıymetinin ana kuralı, eşyanın satış bedelidir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 24'e göre satış bedeli, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

Düzeltmenin bir kalemi md. 27/1-c'dir: kıymeti belirlenecek eşyanın satış koşulu gereği alıcının doğrudan veya dolaylı olarak ödemesi gereken, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmemiş royalti ve lisans ücretleri fiyata ilave edilir.

Gümrük Yönetmeliği md. 56 bu ilavenin iki şartını açıkça yazar:

• Ödeme, kıymeti belirlenecek eşyayla ilgili olmalıdır.
• Ödeme, bu eşyanın satış koşulu olarak yapılmalıdır.

İki şart birlikte gerçekleşiyorsa royalti gümrük kıymetine eklenir. Birinden biri yoksa eklenmez. Gümrük Genel Tebliği (Gümrük Kıymeti) Seri No: 2 md. 5 de aynı iki şartı tekrarlar ve ikisini bir arada taşıyan ödemenin kıymete eklenmesi gerektiğini belirtir.

2. Hukuki çerçeve: hangi metin neyi düzenliyor?

Seri No: 2 Tebliğ, 28/6/2014 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 11/12/2001 tarihli Seri No: 1 Tebliği yürürlükten kaldırmıştır. Tebliğ, Dünya Gümrük Örgütü Gümrük Kıymeti Teknik Komitesi'nin royalti ve lisans ücretlerine ilişkin tavsiye kararlarının da değerlendirmelerde yönlendirici olarak dikkate alınmasını ister (md. 12).

3. "Royalti" ve "lisans ücreti" ne demektir?

Tebliğ md. 3'e göre royalti veya lisans ücreti; ithal eşyasının imalatı, ihraç edilmek üzere satışı veya kullanımı ya da yeniden satışı ile ilgili hakların kullanımı nedeniyle patent, dizayn, know-how, model, marka, tescilli tasarım, telif hakkı ve imalat prosesleri gibi adlar altında yapılan ödemelerdir.

Pratikte karşınıza şu başlıklarla çıkar:

• Marka lisans bedeli (giyim, ayakkabı, elektronik, kozmetik)
• Patentli üretim yöntemi veya patentli parça için ödeme
• Yazılım veya telif hakkı bedeli (ürünün içine gömülü yazılım, görsel, müzik)
• Know-how ve teknik bilgi bedeli
• "Franchise" veya "teknik destek" adıyla yapılan ve içinde marka hakkı barındıran ödemeler

Ödemenin adı belirleyici değildir; ödemenin gerçek niteliği ve sözleşmedeki bağlantısı esastır.

4. Birinci şart: royalti ithal eşyasıyla ilgili mi?

Tebliğ md. 6'ya göre, lisans veya royalti sözleşmesi kapsamında devredilen haklar ithal konusu eşyada cisim buluyorsa veya ithal eşyası bu haklar kullanılarak imal ediliyorsa, ödeme eşyayla ilgilidir. Eşya, royalti ödenen markayla bağlantılıysa da ilgili kabul edilir.

Aksine delil yoksa şu durumlarda da ilgi vardır:

• Royalti, ithal eşyanın fiyatı, miktarı veya tutarına bağlı belirleniyorsa,
• Aynı durumda ithal edilip satılan eşyanın yeniden satışına bağlı hesaplanıyorsa,
• İthalattan sonra sulandırma, ambalajlama veya montaj gibi küçük işlem gören eşyada, işlem sonrası elde edilen ürüne bağlı hesaplanıyorsa.

Yönetmelik md. 56/5 ayrıca, royaltinin miktarı ithal eşyanın fiyatına bağlı belirleniyorsa aksi yönde kanıt bulunmadıkça ilgili sayılacağını söyler. Miktar eşyanın fiyatına bakılmaksızın belirleniyorsa da ödemenin eşyayla ilgili olduğu kabul edilebilir.

Tebliğ md. 6/3'e göre ithal eşyası, küçük işlemler dışındaki bir imalatla başka bir eşyanın parçası haline geliyorsa bu durum ilginin kurulmasına engel olmaz. Royalti ithal eşyanın yanında başka eşya, hak veya hizmetleri de kapsıyorsa, yalnızca nesnel ve ölçülebilir verilerle eşyayla ilgisi kurulabilen kısım kıymete eklenir.

5. İkinci şart: ödeme satışın koşulu mu?

Tebliğ md. 7'ye göre royaltinin satış koşulu olması, ödemenin ihracatçı ile ithalatçı arasındaki alım-satımın gerçekleşmesinde vazgeçilmez ve esaslı bir unsur olması demektir. Belirleyici sorulardan biri şudur: alıcı bu eşyayı royalti ödemeden satın alabilir mi?

Tebliğ, değerlendirmede şu hususların dikkate alınacağını yazar ve bunlardan en az birinin bulunmasının yeterli olduğunu belirtir:

• Satış sözleşmesinde veya ilgili belgelerde royalti ödemesine atıf bulunması,
• Royalti veya lisans sözleşmesinde eşyaların satışına atıf bulunması,
• Royalti ödenmemesi halinde satış sözleşmesinin sona ereceğine dair hüküm bulunması,
• Royalti ödenmezse imalatçının lisans verenin haklarıyla ilişkili eşyayı imal etmesini veya satmasını yasaklayan hüküm bulunması,
• Lisans sözleşmesinin, kalite kontrolünü aşan ve lisans verene imalatçı ile ithalatçı arasındaki üretim veya satışı denetleme imkanı veren hükümler içermesi.

Royalti üçüncü bir kişiye ödeniyorsa da sonuç değişmez. Tebliğ, satış koşulu olarak ödendiği sürece üçüncü kişiye yapılan ödemenin satıcıya yapılan ödemeden farkı olmadığını söyler. Yönetmelik md. 56/4 ise bu koşulun yerine gelmiş sayılması için satıcının veya satıcıyla ilişkili bir kişinin alıcıdan bu ödemeyi istemesini arar.

Royaltiyi alacak kişinin yerleşik olduğu ülke de önemli değildir (Yönetmelik md. 56/6; Tebliğ md. 10).

6. Marka royaltisinde özel kural

Yönetmelik md. 56/3 ve Tebliğ md. 8, marka kullanımı için ödenen royaltinin eklenebilmesi için şu durumlardan en az birinin bulunmasını gerekli ve yeterli sayar:

1. Royalti, aynı durumda yeniden satılan veya ithalattan sonra yalnızca önemsiz işlemden geçen eşyaya ilişkinse,
2. Eşya, ithalattan önce veya sonra yapıştırılan ve royaltisi ödenen marka altında pazarlanıyorsa,
3. Alıcı, bu tür eşyayı satıcıyla ilişkisi olmayan başka satıcılardan temin etme özgürlüğüne sahip değilse.

Örnek: Bir giyim firması, lisans sahibi markanın etiketini taşıyan hazır giyimi lisanslı üreticiden ithal ediyor ve markaya satış bedeli üzerinden yüzde olarak royalti ödüyor. Eşya ithalattan sonra aynı hâliyle o marka altında satıldığı için marka kuralının şartları oluşur ve ödeme kıymet incelemesinin merkezinde yer alır.

7. Kıymete eklenmeyen ödemeler

Royaltiye benzeyen her ödeme eklenmez. Gümrük Kanunu md. 27/5 ve Tebliğ md. 9'a göre şunlar fiyata ilave edilmez:

• İthal eşyasının Türkiye'de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemeler,
• Türkiye'ye ihraç amacıyla satışında bir satış koşulu olmaması kaydıyla, dağıtım veya tekrar satış hakları için alıcının yaptığı ödemeler.

Tebliğ, çoğaltma hakkının eşyanın fiziksel olarak çoğaltılmasının ötesinde bir anlam taşıdığını ve ithal eşyasına dahil edilen buluş, kreasyon, düşünce veya fikirleri de kapsayabileceğini belirtir.

Gümrük Kanunu md. 27/3'e göre fiilen ödenen veya ödenecek fiyata md. 27'de öngörülenler dışında hiçbir ilave yapılamaz. Bu hüküm, idarenin keyfi ilavesine karşı ithalatçının dayanağıdır. Ayrıca md. 27/2 gereği ilaveler nesnel ve ölçülebilir verilere dayanmalıdır; bu tür veri yoksa Tebliğ md. 4/2 uyarınca satış bedeli yöntemi uygulanamaz ve kıymet md. 25 ile 26'ya göre belirlenir.

8. Beyan nasıl yapılır? Üç senaryo

Senaryo A: Tutar ithalat anında belli

Tebliğ md. 11/1'e göre tutar ithalat anında belliyse royalti gümrük kıymetine dahil edilerek beyan edilir. Kıymet Bildirim Formu'nda 9(a) kutusu "evet" işaretlenir, tutar 15 numaralı kutuya yazılır ve beyan edilecek kıymete (24. kutu) yansıtılır.

Senaryo B: Tutar ithalattan sonra belli olacak

Royalti satış hasılatına veya kâra bağlıysa ve ithalat anında kesinleşmemişse, Yönetmelik md. 53 çerçevesinde istisnai kıymetle beyan yapılabilir (Tebliğ md. 11/2). Burada:

• Beyan geçici bir kıymetle verilir,
• Royaltinin kesinleşen tutarı için tamamlayıcı beyan verilir,
• Tamamlayıcı beyan, royaltinin tahakkuk ettiği ayı izleyen ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar verilir ve vergiler aynı süre içinde ödenir (Tebliğ md. 11/3).

Hasılat veya kâr üzerinden hesaplanan royaltilerde, yükümlünün talebi ve idarenin uygun bulması şartıyla, kıymete dahil edilecek tutar eşyanın FOB bedeli esas alınarak uygun bir paylaştırmayla hesaplanabilir.

Senaryo C: Royalti dönemsel olarak belirleniyor

Ödemeler dönemsel belirleniyorsa yükümlünün talebi ve idarenin izniyle royaltiler dönemsel olarak beyan edilebilir (Tebliğ md. 11/4). İzin talebinde Tebliğ Ek-1 formu kullanılır; ilgili sözleşmeler ve onaylı çevirileri de talebe eklenir. İzin verilirse bu kapsamdaki her ithalat için ayrıca başvuru gerekmez. Tamamlayıcı beyan Ek-2 formuyla, yine tahakkuk ayını izleyen ayın 26. günü akşamına kadar verilir.

Bu üç senaryonun hepsinde sözleşme, ödeme planı ve hesaplama tablosunun düzenli saklanması, sonradan kontrolde ithalatçının en önemli savunma aracıdır.

9. Kıymet Bildirim Formu'nda nelere dikkat edilmeli?

Gümrük Yönetmeliği md. 120, Kıymet Bildirim Formu'nu gümrük kıymetinin unsurlarını içeren ve Ek-16'da yer alan belge olarak tanımlar. Formun royaltiyle ilgili iki kutusu vardır:

• 9(a): Satış koşulu olarak alıcının doğrudan veya dolaylı ödemesi gereken, fiyata dahil edilmemiş royalti ve lisans ücreti var mı?
• 9(b): İthal eşyasının tekrar satışı veya başka şekilde elden çıkarılması karşılığında sağlanan hasılatın bir bölümü doğrudan veya dolaylı olarak satıcıya intikal ediyor mu?

Cevap "evet" ise koşullar ve varsa miktar 15 ve 16 numaralı kutulara yazılır. Formun taahhütname bölümünde beyan sahibi, beyannamede ve eklerinde yer alan bilgilerin gerçeğe uygun, doğru ve tam olduğunu ve gümrük idaresinin sonradan isteyeceği ilave bilgi ve belgeleri de aynı sorumlulukla vereceğini kabul eder. Yani form, sonradan çıkacak bir royalti uyuşmazlığında imzalı beyan olarak karşınıza gelir.

Formun 7 numaralı kutusu da bu konuyla yakından ilgilidir: alıcı ile satıcı Gümrük Kanunu md. 24/1-d anlamında ilişkili mi? Marka sahibi ile üretici veya ithalatçı aynı grubun parçasıysa royalti hem ilişkili taraf hem de lisans yönünden birlikte incelenir.

10. Yanlış veya eksik beyanın sonucu

Royalti kıymete eklenmemiş ve bu sonradan tespit edilmişse iki sonuç doğar:

1. Vergi farkı: Eksik beyan edilen kıymet üzerinden gümrük vergisi, ilave vergiler (varsa) ve KDV farkı tahakkuk eder.
2. Para cezası: Gümrük Kanunu md. 234/1-b uyarınca beyan edilen kıymet md. 23 ila 31'e göre belirlenen kıymetten noksansa, noksanlığa ait vergilerden ayrı olarak vergi farkının üç katı para cezası alınır. Aykırılığın gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi hâlinde ceza yüzde on oranında uygulanır (md. 234/3).

Ayrıca Tebliğ md. 11/5 uyarınca, istisnai kıymetle beyanda tamamlayıcı beyanlar süresinde verilmediği için zamanında ödenmeyen vergilerde, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre gecikme faizi tahsil edilir ve md. 241/1 uyarınca işlem yapılır.

Tebliğ md. 11/6, kıymetin parçası olduğu hâlde gümrük idaresine beyan edilmeyen royalti ödemesine ilişkin KDV'nin 1 veya 2 numaralı KDV beyannamesiyle vergi dairesine ödenmesi durumunda, gümrük idaresine beyan edilmeyen ve yalnızca KDV'ye tabi her beyan için md. 241 uyarınca usulsüzlük cezası uygulanacağını söyler. Yani royaltiyi vergi dairesine KDV olarak beyan etmek, gümrükteki beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İlişkili taraflar arasındaki satışta ilişki hiç beyan edilmezse, vergi kaybı olmasa bile md. 241/3-b uyarınca usulsüzlük cezası iki katı uygulanır.

11. Aksiyon listesi: ithalatçı ne yapmalı?

• Marka, patent, yazılım veya know-how için yurt dışına yaptığınız tüm ödemeleri listeleyin ve hangi ithal ürünle ilgili olduğunu eşleştirin.
• Lisans ve satış sözleşmesini Tebliğ md. 7'deki beş ölçüte göre okuyun; "satış koşulu" çıkıyor mu, not alın.
• Gümrük müşavirinize royalti sözleşmesini ve ödeme planını ithalattan önce iletin; Kıymet Bildirim Formu 9(a) cevabı buna göre verilsin.
• Tutar belli değilse istisnai kıymetle beyan ve tamamlayıcı beyan takvimini oluşturun; her ayın 26. günü için hatırlatıcı kurun.
• Dönemsel royalti ödeniyorsa Ek-1 ile izin başvurusunu değerlendirin.
• Geçmiş ithalatlarda royaltinin eklenmediğini fark ettiyseniz, idarenin tespitinden önce kendiliğinden bildirimin md. 234/3 gereği cezayı yüzde ona indirdiğini hatırlayın ve bir an önce profesyonel destek alın.
• Kıymet uyuşmazlığı veya ek tahakkuk durumunda süreci gümrük kıymeti ek tahakkuk itiraz rehberimizdeki adımlarla yürütün.

Royalti sözleşmesi karmaşıksa, ilişkili taraflar arasında lisans veriliyorsa veya geçmiş dönem ithalatlarınızda inceleme başladıysa, sözleşmenin satış koşulu analizini ve kıymet beyanını birlikte yapabilen uzman desteği için danışmanlık sayfamızı inceleyebilirsiniz.

12. Sıkça sorulan sorular

S1: Royalti faturada yoksa gümrükte nasıl ortaya çıkar? Sonradan kontrolde ve kıymet incelemelerinde idare sözleşmeleri, banka ödemelerini ve ithalatçının muhasebe kayıtlarını isteyebilir. Kıymet Bildirim Formu imzası bu noktada ithalatçının beyanıdır.

S2: Royaltiyi Türkiye'deki bir firmaya ödüyorum, eklenir mi? Ödemeyi alacak kişinin yerleşik olduğu ülke dikkate alınmaz (Yönetmelik md. 56/6; Tebliğ md. 10). Belirleyici olan ödemenin eşyayla ilgili olması ve satış koşulu olmasıdır.

S3: Marka royaltisi her zaman eklenir mi? Hayır. Yönetmelik md. 56/3'teki üç durumdan en az biri gerekir: yeniden satılan veya önemsiz işlem gören eşya, ithalattan önce veya sonra yapıştırılan marka altında pazarlama ya da başka kaynaktan temin serbestisinin olmaması.

S4: Yazılım lisansı bedeli kıymete girer mi? İthal eşya yazılımı içeriyorsa ve ödeme satış koşuluysa Tebliğ md. 6/4 telif hakkına ilişkin ödemeleri, eşyanın kelime, melodi, resim, bilgisayar yazılımı gibi unsurları içermesi hâlinde eşyayla ilgili sayar. Somut durum sözleşmeye göre değerlendirilmelidir.

S5: Dağıtım hakkı için ödediğim bedel eklenir mi? Türkiye'ye ihraç amacıyla satışta bir satış koşulu değilse dağıtım veya tekrar satış hakları için yapılan ödemeler fiyata ilave edilmez (Kanun md. 27/5; Tebliğ md. 9).

S6: Royalti ödemesi yıl sonunda kesinleşiyor, ne yapmalıyım? İstisnai kıymetle beyan ve tamamlayıcı beyan yolunu veya dönemsel beyan iznini değerlendirin. Tamamlayıcı beyan süresi tahakkuk ayını izleyen ayın 26. günü akşamıdır.

S7: Royalti tutarı satış hasılatına göre hesaplanıyorsa nasıl bölüştürülür? Yükümlünün talebi ve idarenin uygun bulması şartıyla, eşyanın FOB bedeli esas alınarak sözleşmedeki oranla yapılacak uygun bir paylaştırma kullanılır (Tebliğ md. 11/3).

13. Sorumluluk reddi

Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki, mali veya gümrük müşavirliği danışmanlığı yerine geçmez. Mevzuat metinleri değişebilir; uygulama, sözleşmenin ayrıntılarına ve gümrük idaresinin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Somut bir ithalat veya royalti sözleşmesi için karar vermeden önce yetkili gümrük müşaviriniz ve mali müşavirinizle teyit yapınız; güncel metinleri mevzuat.gov.tr ve Ticaret Bakanlığı sayfalarından kontrol ediniz. Kıymet yöntemlerinin genel çerçevesi için gümrük kıymeti belirleme yöntemleri rehberimize, toplam maliyet hesabı için ithalat maliyeti rehberimize bakabilirsiniz.