Geçici İthalat ve Hariçte İşleme Rejimi: ATA Karnesi, Süre, Teminat

Türkiye'ye geçici olarak girip aynen yeniden ihraç edilecek bir ürün için gümrük vergisi ve KDV ödemek ekonomik mantıkla bağdaşmaz. İşte tam bu boşluk için tasarlanmış olan Geçici İthalat Rejimi (4458 sy. GK md. 128-134) ve onun pratik karşılığı ATA Karnesi, fuar katılımcısı, profesyonel kamera ekibi, kalıp ithalatçısı veya makine kiralayıcısı için kritik bir araçtır. Bu rehber, geçici ithalat ile birlikte tersine işleyen Hariçte İşleme Rejimi (md. 135-149) uygulamalarını süre, teminat, belge ve maliyet boyutuyla tek dokümanda toplar.

Mevzuat referansı: Bu rehberdeki tüm referanslar 4458 sayılı Gümrük Kanunu, Gümrük Yönetmeliği md. 376-394 ve 2004/7905 sy. Bakanlar Kurulu Kararı (Istanbul Convention onayı) çerçevesinde Mayıs 2026 itibarıyla geçerlidir. KDV genel oranı %20, USD/TRY referansı 45,20 olarak alınmıştır. Geçici ithalat vakanız özel bir alt kategoriye giriyorsa (askeri teçhizat, sanat eseri, hayvan vb.) gümrük müşaviriniz ile süreç başında değerlendirin.

1. Geçici İthalat Rejimi nedir?

4458 sy. GK md. 128 Geçici İthalat Rejimini şöyle tanımlar: bir eşyanın gümrük vergileri ve diğer mali yüklerden tam ya da kısmi muaf şekilde Türkiye'ye girip, kullanım amacı tamamlandıktan sonra aynen yeniden ihraç edilmesi.

İki temel uygulama biçimi vardır:

Tam muafiyet için ürünün Gümrük Yönetmeliği md. 380'de listelenen kategorilerden birine girmesi gerekir.

2. Tam muafiyet kategorileri (en sık kullanılanlar)

• Profesyonel teçhizat — gazetecilik kamera ekipmanı, sahne ışığı, ses sistemleri, ölçü-kontrol cihazları
• Fuar, sergi, sempozyum eşyası — gösterim malı, stand teçhizatı, gösterim için tüketim örnekleri
• Kalıp, şablon, çizim, model — yurt dışında üretim sözleşmesi gereği geçici giriş
• Test, deneme, gösterim eşyası — alıcı değerlendirmesi için numune
• Onarım, tadilat, ayar için gönderilen eşya — Türkiye'deki yetkili servise gelen yurt dışı malı
• Sanat eseri, antika, müzelik eşya — geçici sergi
• Sportif teçhizat — yarış otomobili, yarış ekipmanı, av silahı
• Yolcunun zatına özgü eşya — turist filmciliği, profesyonel laptop

3. ATA Karnesi: 78 ülkede tek belge

Istanbul Convention (1990) çerçevesinde işleyen ATA Karnesi (Admission Temporaire — Temporary Admission), geçici ithalatta klasik teminat-beyanname sürecinin yerini alan uluslararası gümrük dokümanıdır. Türkiye'de TOBB tarafından, yerel ticaret/sanayi odaları aracılığıyla düzenlenir.

ATA Karnesi avantajları:

• Tek belge, 80+ ülke/gümrük bölgesi — her ülkede ayrı beyanname / teminat süreci yok (güncel liste: ICC)
• Teminatsız geçiş — TOBB kefil olur (ulusal kefil); kötü durumda TOBB öder, sonra firmadan tahsil eder
• 1 yıl geçerlilik — düzenlemeden sonra 12 ay içinde tüm girişler yapılabilir
• Gümrük süresi kısa — beyanname/transit yerine karne sayfası kaşelenir, dakikalar içinde geçiş tamamlanır
• Kapsama dahil ülkelere örnek: 27 AB ülkesi + ABD + Çin + Birleşik Krallık + Japonya + G. Kore + Avustralya + İsrail + Rusya + Singapur

ATA Karnesi kapsam dışı ülkeler (Mayıs 2026):

• Bazı Afrika ülkeleri, bazı Latin Amerika ülkeleri, Suudi Arabistan ve bazı Körfez ülkelerinin tam kapsamı yok
• Müşavir teyit etsin: Hedef ülkeniz kapsam içinde mi, hangi mal grubu için (ticari numune ≠ profesyonel teçhizat) — TOBB güncel listesini kontrol edin

Pratik kural: Yıl içinde 3+ uluslararası fuara katılıyorsanız, her gidişte ayrı geçici ithalat beyannamesi açmak yerine tek ATA Karnesi ile fuar turunuzu tamamlayın. Maliyet 250-2.500 TL bandında (kefalet teminatı hariç) ve düzenleme süresi 1-3 iş günü.

4. ATA Karnesi türleri

Dikkat: ATA Karnesi satışa sunulan ticari mal için kullanılamaz. Fuar standında numune göstermek serbest, satmak yasaktır; satışa karar verilirse karne kapatılıp normal ithalat beyannamesi açılmalıdır.

5. Süre yönetimi: 24 ay ve uzatma

Standart süre GY md. 384'e göre 24 ay (2 yıl). Ancak:

• ATA Karnesi: 1 yıl (Istanbul Convention)
• Profesyonel teçhizat: kullanım amacı süresince (tipik 6 ay)
• Fuar/sergi: fuarın bitmesinden sonra 30 günlük çıkış süresi
• Geçici ithalat sözleşme süresi: kira/leasing sözleşme süresi kadar

Süre uzatma için GY md. 386 gereği süre dolmadan önce ilgili gümrük müdürlüğüne dilekçe verilir; uygun gerekçe (örn. proje uzaması, onarım gecikmesi) varsa kabul edilir.

Pratik kural: Süre dolduktan sonra eşya hâlâ Türkiye'deyse rejim ihlali sayılır. Cezai işlem: gümrük vergileri + KDV + KKDF + faiz + idari para cezası (genelde verginin 1-2 katı). Süre uzatma talebini dolma tarihinden 30 gün önce verin.

6. Teminat çeşitleri ve hesaplama

GY md. 382'ye göre teminat tutarı = ürün serbest dolaşıma girseydi ödenecek tüm vergi ve mali yüklerin toplamı:

Teminat = Gümrük Vergisi + İGV + KDV + KKDF + ÖTV (varsa)

Kabul edilen teminat türleri:

1. Nakit — bankaya yatırılır, kapatma sonrası faizsiz iade
2. Banka teminat mektubu — kesin/süresiz, A grubu Türk bankası
3. Devlet iç borçlanma senedi
4. Sigorta poliçesi — bazı ürün gruplarında
5. ATA Karnesi — TOBB kefil

Tipik teminat oranı CIF değerin %30-65 arasındadır (ürünün vergi yüküne göre). Tekstil, ayakkabı, otomotiv için yüksek; ham makine için düşük.

7. Maliyet örneği: 1 fuar standı (50 m²) Türkiye'ye geçici ithalat

Senaryo:

• Almanya'dan İstanbul Fuar Merkezi'ne gelen stand teçhizatı + gösterim ürünleri

• CIF değer: 35.000 EUR (≈ 1.743.000 TL, 49,80 EUR/TRY)

• Yöntem A — Klasik geçici ithalat beyannamesi:

  • Banka teminat mektubu: GV %12 + KDV %20 + KKDF %0 (peşin)
  • Teminat tutarı: 1.743.000 × 0,32 = 557.760 TL
  • Banka mektubu komisyonu (yıllık %2): 11.155 TL
  • Müşavirlik: 8.000 TL
  • Toplam yan maliyet: ~19.155 TL + 6 ay süresince donmuş 557.760 TL

• Yöntem B — ATA Karnesi:

  • TOBB karne ücreti: ~750 TL
  • Kefalet teminatı (TOBB iç): genelde ürün değerinin %50'si — bu da TOBB ile ayrı sözleşme
  • Müşavirlik: gerek yok (gümrükte karne sayfası kaşeleniyor)
  • Toplam yan maliyet: ~750-1.500 TL + TOBB kefalet bloke

Pratik kural: Yıl içinde 1-2 fuara giriliyorsa klasik beyanname; 3+ fuara veya çok ülkeli organizasyona katılıyorsa ATA Karnesi maliyet ve operasyon olarak çok avantajlı.

8. Hariçte İşleme Rejimi (HİR) — md. 135-149

4458 sy. GK md. 135-149, Geçici İthalat'ın tersi rejimidir: Türkiye'den geçici ihraç edilen eşya, yurt dışında işletilip (montaj, onarım, boyama, baskı, parça eklenmesi) geri ithal edilir. Geri ithalde vergi sadece yurt dışında ürüne eklenen değer üzerinden alınır.

8.1. HİR tipik kullanım alanları

• Türk tekstilcinin Çin/Vietnam'da boya/baskı yaptırması — kumaş ihraç, baskılı kumaş geri
• Türk mobilya üreticinin İtalya'da deri kaplama yaptırması — iskelet ihraç, kaplı koltuk geri
• Onarım/garanti tamiri — bozuk Türk üretim makinesi yurt dışı yetkili servise, onarımdan geri
• Yetkili imalat dış kaynak (OEM) — bazı parçalar yurt dışında işlenip ana ürünle birleşir

8.2. HİR matrah hesaplama

Geri İthalat KDV Matrahı = Yurt dışı işleme bedeli + Navlun + Sigorta + (varsa) Yurt dışında eklenen parça

Yani: Türkiye'den çıkan ana eşyanın değeri tekrar vergilendirilmez. Sadece yurt dışındaki katma değer üzerinden GV + KDV + KKDF + İGV alınır.

Müşavir teyit etsin: HİR belgesi başvurusu Ticaret Bakanlığı Doğu Akdeniz Bölge Müdürlüğü veya yetkili bölge müdürlüğüne yapılır; süreç 15-30 gün. Belgesiz ihraç edilen ürün geri geldiğinde tam ithalat vergisi uygulanır — geri dönüşü olmayan bir hata. HİR başvurusunu mutlaka ön planlamayla yapın.

9. Sık yapılan 7 hata

1. Süreyi geçirmek — 24 ay sonu yaklaşırken ürün hâlâ Türkiye'de; cezai vergi + faiz
2. Fuar standında numune satmak — ATA Karnesi kapsamı bozulur, normal ithalat açılmak zorunda kalınır
3. ATA Karnesi varken klasik beyanname açmak — yan maliyet ekstra ödenir, karne kullanılmamış olur
4. HİR belgesi olmadan tekstil yurt dışı baskıya göndermek — geri geldiğinde tam KDV + GV ödenir
5. Teminat mektubu süresini ürün süresinden kısa almak — mektup süresi dolduğunda gümrük teminatı paraya çevirir
6. Profesyonel teçhizat kategorisini "ticari mal"a dönüştürmek — kameracı kameraları satarsa ATA Karnesi yetersiz, normal ithalat açılır
7. Sanat eseri/antika için ekspertiz raporu almamak — Kültür Bakanlığı izni geçici ithalatta da gerekli

10. ATA Karnesi başvuru süreci adım adım

1. TOBB online başvuru formu doldurulur (firma bilgileri + eşya listesi + değer + ülke)
2. Yerel ticaret/sanayi odası üyeliği teyit edilir (üyelik şart)
3. Eşya listesi (Ek 1) detaylı hazırlanır: marka, seri no, model, adet, değer, menşe, ağırlık
4. Kefalet teminatı TOBB'a verilir (genelde ürün değerinin %30-50'si banka mektubu/nakit)
5. Karne ücreti ödenir (250-2.500 TL bandı, ürün değerine göre)
6. Karne 1-3 iş gününde basılır ve fiziki teslim edilir
7. Türkiye'den çıkışta karne sayfası kaşelenir, hedef ülkede giriş kaşesi alınır
8. Geri dönüşte aynı sayfa kaşelenir, karne TOBB'a iade edilir, kefalet çözülür

11. AB ile A.TR / EUR.1 ilişkisi

Geçici ithalat rejimi menşe rejiminden bağımsız çalışır. Yani:

• AB'den gelen kalıbı geçici ithal ederken A.TR şart değil — geçici ithalat zaten %0 vergi
• Ama AB menşeli eşya geçici ithalat sonu kesinleşip Türkiye'de kalırsa (rejim değişikliği), o zaman A.TR ile gümrük %0 avantajı işler
• Çin'den gelen profesyonel kamera teçhizatı geçici ithalat ile vergisiz girer; eğer satışa karar verilirse rejim değişikliği yapılır, %12 + %39 İGV + %20 KDV ödenir

Pratik kural: Geçici ithalat niyet beyanıdır — ürünü geri ihraç edeceğinize ant içersiniz. Niyet değişirse (mal kalıyor), rejim değişikliği başvurusu zorunludur ve bütün vergi yükü o anda doğar.

12. CPD Karnesi: Geçici araç ithali

CPD (Carnet de Passages en Douane) Karnesi, araç geçici ithali için kullanılan özel ATA türevi. Türkiye'de TTOK (Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu) düzenler. Tipik kullanım:

• Yabancı turist Türkiye'ye kendi aracıyla giriş
• Yarış otomobili Türk pistlerinde geçici kullanım
• Yurt dışından kiralanan profesyonel araç (TV ekibi, film yapım) Türkiye'de kullanım

CPD süresi: 1 yıl. Kefalet: aracın değerine göre %50-100. Maliyet: 500-5.000 TL.

13. Sonuç ve uzman değerlendirmesi

Geçici ithalat ve ATA Karnesi, fuar katılımcısı, profesyonel medya ekibi, kalıp ithalatçısı ve makine kiralayıcısı için bilanço üzerinde büyük fark yaratan bir araçtır. Yıllık 3+ uluslararası organizasyona katılan firma için ATA Karnesi sistemi, tek başına müşavirlik + teminat maliyetinde on binlerce TL tasarruf sağlar. Hariçte İşleme Rejimi ise yurt dışında baskı, boyama, montaj, onarım yaptıran üreticiler için Türkiye'den çıkan ana eşyanın tekrar vergilendirilmemesi anlamına gelir; tek koşul — belgenin ihracat öncesi alınmış olmasıdır.

Ücretsiz uzman değerlendirmesi alın: Fuar katılımı, geçici makine ithali, yurt dışı işletim veya ATA Karnesi süreciniz varsa, başvuru hazırlığı ve teminat optimizasyonu için İthalat Akademi uzman ekibimizle iletişime geçin. Ön değerlendirme ücretsizdir.

İlgili rehberler:

• Dahilde İşleme Rejimi
• A.TR ve EUR.1 menşe belgeleri
• İthalat maliyeti nasıl hesaplanır?